Lord Owen uit scherpe kritiek op Nederland

LEIDEN, 10 JUNI. Nederland heeft een belangrijke rol gespeeld bij de afwijzing van het vredesplan voor Bosnië van de bemiddelaars Cyrus Vance en David Owen. Dat zegt Lord Owen vandaag in een vraaggesprek met deze krant.

Op het Vance-Owen-plan bestond in 1993 veel kritiek, omdat het etnische zuiveringen zou legaliseren en Servische agressie in Bosnië zou belonen. Owen zegt dat die kritiek, die hij “absolute onzin” noemt, vooral uit Nederland en de Verenigde Staten kwam. “Het was een absoluut schandelijke episode, vooral in Nederland, dat een grote reputatie heeft op het gebied van de mensenrechten”, zegt hij. “Ik hoop dat de mensen hier inzien hoe rauwe emoties zowel de buitenlandse politiek van hun land als de media hebben geleid. Ik hoop echt dat uw land dat heel serieus heronderzoekt. Nederland was hét EU-land dat tegen het plan tekeer ging.”

Dat Nederlandse verzet “benvloedde sommige houdingen” van de toen net aangetreden regering-Clinton. En daarbij was het Nederlandse standpunt “gebaseerd op onwetendheid en onwerkelijk moralisme”, aldus Owen.

De Brit prijst het Vance-Owen-plan, omdat het de Bosnische Serviërs geen mogelijkheid gaf in Bosnië “een staat in de staat” te vormen, en omdat het voorzag in demilitarisatie, massale VN-aanwezigheid en toezicht op de naleving van de mensenrechten. Ook voorzag het in teruggave van gebieden van de Bosnische moslims die op grond van latere plannen in handen van de Bosnische Serviërs zouden blijven of die nog steeds omstreden zijn. Owen: “Als er één land in Europa voor het Vance-Owen-plan had moeten opkomen was het Nederland wel.”

Owen is als EU-onderhandelaar gekritiseerd door de Nederlandse ministers van buitenlandse zaken Van den Broek, nu Europees Commissaris voor buitenlands beleid, en Kooijmans. De eerste verweet hem “een capitulatiestrategie” te volgen. Owen: “Hans van den Broek heeft in diverse fasen dingen gezegd over het voeren van oorlog, die toen hij minister was niet door zijn eigen regering en die toen hij Europees Commissaris was niet door de Europese Gemeenschap werden gesteund. Van den Broek heeft zijn standpunt, waar de Europese Commissie naar luistert, maar het is absoluut niet cruciaal, omdat het om de stem van het voorzitterschap [van de EU] gaat. Hij kan zich de luxe van zulke commentaren dus permitteren.” Owen zegt verder: “Onderhandelaars knappen het vuile werk op voor regeringen en het publiek. De regeringen waren niet bereid om [de Servische president] Milosevic te ontmoeten. Maar die móesten we zien. Dat is je rol: je maakt je handen vuil voor anderen.”