Volop ideeën voor een nieuw millennium; Een betere wereld in 2000

Zelden eerder kreeg NRC Handelsblad zoveel reacties na een oproep aan de lezers dan na het uitschrijven van een prijsvraag voor het jaar 2000, op oudejaarsdag vorig jaar. 'Maak een plan voor het nieuwe millennium dat getuigt van denkkracht, gevoel voor schoonheid, sociaal engagement en zin in de toekomst', zo luidde de opdracht.

De jury kreeg maar liefst 375 inzendingen te beoordelen. Na de publikatie van het juryrapport, op 25 maart, kwam een tweede stroom post en telefoontjes op gang. Tientallen nieuwe piramides, kunstmatig aangelegde eilanden en gecultiveerde oerbossen stroomden binnen. En er kwam een niet onaanzienlijk aantal boze brieven. Veel lezers hadden zich gestoord aan het zuinige oordeel van de jury die had besloten geen prijzen uit te reiken. Het niveau van de inzendingen was de jury tegengevallen. Daarom meende ze zich te moeten beperken tot het toekennen van eervolle vermeldingen. Vooral jurylid Jan Dibbets, gevierd en inmiddels koninklijk onderscheiden beeldend kunstenaar, moest het in lezerskringen ontgelden. Hij vond dat het gemiddelde peil van de millennium-ideeën zich bewoog op het niveau van 'geestelijk macramé'.

Los van het strenge jury-oordeel leefde bij de redactie van NRC Handelsblad een zekere verwondering over zoveel enthousiasme en gepikeerdheid in het kader van het jaar 2000. Er was een snaar geraakt - dat was duidelijk.

Mede om die reden heeft de krant vorige week circa vijftig '2000-gemotiveerden' bijeengebracht in Amsterdam om de prijsvraag in vrede af te sluiten. Medewerkers van universiteiten, musea, theaters, overheden en maatschappelijke organisaties kregen een bonte avond voorgeschoteld waarop een tiental initiatieven, rijp en groen, werd gepresenteerd.

Twee van de vijf eervol vermelde inzendingen uit de prijsvraag zijn inmiddels een stapje verder gekomen: een brievenproject voor kinderen op basisscholen en een fotoproject van de gemeente Tilburg. Het brieven-idee betreft een lesprogramma dat kinderen wil leren hoe kinderen in vroeger eeuwen leefden. Het is een idee van Anneke Brinkerink uit Hensbroek, die een groep deskundigen rondom zich heeft gevormd en gesprekken voert met uitgevers. Voor het fotoproject, waarbij alle Tilburgers op de foto kunnen op 1 januari 2000 ('Ik was erbij op 1-1-'00!'), is inmiddels de belangstelling gewekt van twee grote bedrijven in het zuiden des lands. Als deze sponsors toehappen, zal het Tilburgse gemeentebestuur het idee verder laten uitwerken door communicatie-adviseur Hans Leeuwenkamp, de geestelijke vader van dit project.

Acht deelnemers aan de prijsvraag kwamen met het idee een mondiaal televisieprogramma van 24 uur te maken, waarin de camera's met de aarde 'meedraaien' om verslag te doen van jaarwisseling '99/'00. Een van hen, mr. Michaël Mantz uit Den Haag, is intensief bezig met de realisering van dit idee. Volgend jaar hoopt hij hiervoor mondiale steun te verwerven op een internationale confentie van nationale omroepen.

De kans dat Nederland een kunstwerk krijgt dat is opgedragen aan het jaar 2000 is in de afgelopen maanden onverminderd groot gebleven. De provincie Flevoland stelt haar weidse landschap beschikbaar voor een object van 'land art', zo herhaalt gedeputeerde P. Loos van Flevoland het aanbod dat hij eerder heeft gedaan aan de jury van de Prijsvraag 2000.

Ordening van het vaderlands verleden en verbetering van de wereld strijden om voorrang bij de overige plannen. Bart Lubbers, historicus te Amsterdam, wil vóór de millenniumwisseling in de hoofdstad een museum oprichten dat zal zijn gewijd aan de geschiedenis der Nederlanden. De tijd is rijp voor zo'n museum, concludeert Lubbers: Nederland draagt in dit fin de siècle steeds meer bevoegdheden over aan de Europese Unie en er woedt een hevige discussie over de Nederlandse identiteit.

The Third Millennium Challenge is de naam van een stichting die ideeën wil verzamelen om de kwaliteit van het leven op aarde te verbeteren. De stichting, een initiatief van de zakenlieden Jan van Buuren en Wim Laverman die bemiddeld zijn geraakt als uitgevers van het reclameblad NieuwsTribune, heeft al een plan geadopteerd van de econoom/autodidact Pieter Kooistra: een basisinkomen voor de hele wereldbevolking. Meer ideeën, van groot en klein formaat, zijn welkom. Volgende week opent de stichting een 'millennium-loket' op Internet.

Een andere gefortuneerde millennium-initiator is Berry Visser, bekend door de organisatie van het Kralingse popfestival (1970) en later doorgestoten met zijn impresariaat Mojo Concerts. Samen met het Leidse Instituut voor Maatschappelijke Innovatie en de journalist Peter Post werkt Visser aan plannen om in de jaren 1999 en 2000 tijdelijke 'festivalsteden' in Europa te bouwen die de naam Eurotopia krijgen. In Eurotopia moet de avant-garde uit de Europese beschaving bijeen worden gebracht: zang, dans, muziek, film en theater, maar ook politiek en economie - compleet met virtuele ronde-tafelconferenties en elektronische brainstorm-sessies.

Het Instituut voor Maatschappelijke Innovatie heeft nog een millennium-project onder zijn hoede: A 2001 Ideology. Guido Enthoven, oprichter van het instituut, stelt vast dat het woord 'ideologie' een negatieve lading heeft gekregen: het staat voor starre ideeën die - weggedreven van de alledaagse realiteit - ronddraaien in een introvert politiek-bureaucratisch systeem. Enthoven wil terugkeren naar de oorspronkelijke betekenis van de term ideologie, zoals die in 1796 is gedefinieerd door de Franse filosoof Destutt de Tracy als een 'wetenschap van ideeën'. Enthoven is van plan de komende jaren een stevig debat uit te lokken opdat het nieuwe millennium kan beginnen met een nieuwe ideologie die niet zozeer 'waarde-georiënteerd' als wel 'proces-georiënteerd' is, met als trefwoorden: 'learning society' en 'creative community'.

Ideeën lokken ideeën uit, zo heeft de Prijsvraag 2000 aangetoond. Een stichting, IJkjaar 2000, is eind vorig jaar opgericht om alle 2000-creativiteit te kanaliseren. Komend najaar zal IJkjaar 2000 een congres organiseren, waarop millennium-ideeën kunnen samenkomen. NRC Handelsblad sluit bij deze de postbus waarin de afgelopen maanden honderden ideeën voor het jaar 2000 zijn binnengekomen. Voor meer ideeën, plannen en vragen, ook over alle hierboven genoemde initiatieven: Stichting IJkjaar 2000, Nassaukade 119, 1052 EB Amsterdam, telefoon 020 6880963, fax 020 6825946.