Navo ziet 'snelle reactiemacht' als de laatste kans in Bosnië

BRUSSEL, 9 JUNI. De NAVO gaat akkoord met de 'snelle reactiemacht' die in Bosnië de blauwhelmen van de VN gaat versterken. Maar de Britse minister van defensie, Malcolm Rifkind, waarschuwde zijn NAVO-collega's wel dat terugtrekking van de vredesmacht onvermijdelijk wordt als de Bosnische Serviërs doorgaan met het gijzelen van blauwhelmen en het blokkeren van voedselkonvooien. Ook na versterking met de 'snelle reactiemacht' kunnen de VN-troepen alleen in Bosnië blijven als alle strijdende partijen instemmen met de humanitaire missie van de VN, aldus Rifkind.

Hij zei dat gisteren op de halfjaarlijkse bijeenkomst van de NAVO-ministers van defensie in Brussel. Zijn Duitse ambtgenoot Rühe liet zich in soortgelijke bewoordingen uit. Versterking van UNPROFOR, waartoe onlangs in Parijs is besloten, is “de laatste kans” voor de vredesmacht in Bosnië, aldus Rühe. De 'snelle reactiemacht', die zal bestaan uit Franse, Britse en 170 Nederlandse militairen, is de bescherming van de VN-blauwhelmen.

Al voor het beraad legde Rifkind uit dat de 'snelle reactiemacht' geen stap is op weg naar “het voeren van een oorlog” in Bosnië. Londen wil de grens tussen 'vredeshandhaving' en 'het afdwingen van vrede' niet overschrijden. Rifkind zei dat de bewegingsvrijheid van de blauwhelmen niet blijvend kan worden afgedwongen door gewapende acties van de 'snelle reactiemacht'. “VN-troepen hebben volgens het huidige mandaat het recht op zelfverdediging en hun commandanten hebben het recht om de hulp in te roepen [van de reactiemacht]. Maar een zich al vechtend een doorgang banen naar beveiligde gebieden is geen onderdeel van het mandaat.”

De bijeenkomst van de NAVO-ministers had vooral een informerend karakter. De 'snelle reactiemacht' is formeel geen NAVO-aangelegenheid, maar de verantwoordelijkheid van de troepen- en (logistieke) steunverlenende landen. Bovendien ontbrak gisteren traditiegetrouw de Franse minister bij het beraad, aangezien Frankrijk wel lid is van de NAVO maar niet deelneemt aan de geïntergreerde militaire structuur van het bondgenootschap. Daarom mochten de Britse minister Rifkind en zijn Nederlandse ambtgenoot, Joris Voorhoeve, uitleggen welke afspraken met de VN in New York zijn gemaakt over de inzet van de troepenversterking onder een VN-mandaat en onder VN-commando.

Over die commandostructuur is het laatste woord nog niet gesproken. De ministers onderstreepten dat de VN-commandanten in Bosnië - de Franse generaal Janvier en de Britse generaal Smith - bepalen waar, wanneer en welke hulp zij nodig hebben van de 'snelle reactiemacht'. De VN gaan ervan uit dat ook bij de nieuwe strijdmacht de tot dusver gevolgde 'commandoketen' naar boven toe wordt gerespecteerd.

Door de waarschuwingen van Rifkind en Rühe stond de persconferenties na afloop van het beraad in het teken van speculaties over een mogelijke terugtrekking van de vredesmacht, als diplomatiek overleg niet snel leidt tot herstel van de VN-autoriteit in Bosnië. Secretaris-generaal Willy Claes van de NAVO zei dat NAVO-troepen thans oefenen voor een eventuele evacuatie-operatie, die onder leiding zal staan van de NAVO. Maar hij zei ook er vanuit te gaan dat het zover niet zal komen. Niet alleen is de versterking van UNPROFOR erop gericht om de aanwezigheid van de VN in Bosnië te bestendigen, maar er is bovendien “geen alternatief” voor het vertrek van UNPROFOR”.

De Amerikaanse minister Perry deed zijn best zijn NAVO-collega's moed in te spreken. In 1992, toen de VN de eerste blauwhelmen stationeerde, vielen er 140.000 burgerslachtoffers in Bosnië. In 1993 was het aantal doden al tot 12.000 gezakt, vorig jaar tot 3.000 en dit jaar zijn er minder dan 500 doden te betreuren, zo hield Perry hun voor. “Een duidelijk bewijs dat de aanwezigheid van UNPROFOR een milderend effect heeft op de oorlogsvoering”, zei ook minister Voorhoeve.

Minister Rifkind zei dat het beëindigen van de gijzelingsacties en de bevoorrading van moslim-enclaves aanwijzingen zullen opleveren over de vraag of de VN-vredesmacht haar taken nog kan uitvoeren. Hij zei niet te willen speculeren over een termijn voor het nemen van een besluit. Maar de situatie kan snel veranderen en dan zal Londen snel reageren, aldus Rifkind. Een diplomaat zei dat “tegen augustus” duidelijkheid moet bestaan over de positie van de VN-vredesmacht. Bestaat er dan “geen strategische consensus”, dan zullen blauwhelmen geen vierde winter in Bosnië meer meemaken.