Hulp aan piloten: humanitair motief is niet het enige

De redding, gisterochtend vroeg, van een neergeschoten Amerikaanse F-16 piloot uit Bosnisch-Servisch gebied was een van de omvangrijkste NAVO-acties sinds het begin van operatie Deny Flight in 1993, die tot doel heeft het vliegverbod boven Bosnië te controleren. Volgens de bevelhebber van de NAVO-strijdkrachten in Zuid-Europa, de Amerikaanse admiraal Leighton Smith, waren bij de gehele operatie veertig vliegtuigen betrokken.

Bij de zogeheten TRAP-missie - Tactical Recovery of Aircraft and Personnel - waren niet alleen de twee met mariniers geladen CH-53E Super Stallion-transporthelikopters betrokken. Rond de plaats waar de piloot O'Grady zijn call-sign 'Basher 52' over zijn noodradio had laten klinken, was een complete luchtverdediging aangelegd, als de concentrische ringen een ui.

Vanaf een amfibische aanvalsschip, de Kearsarge, waren naast Cobra-gevechtshelikopters ook verschillende verticaal landende Harrier-vliegtuigen voor nabijheidssteun opgestegen. Tanker-vliegtuigen, EF-111A radarstoringsvliegtuigen en gevechtsvliegtuigen van Italiaanse bases en van het vliegdekschip Theodore Roosevelt waren in de lucht. “The whole shooting match”, aldus Smith gisteren.

NAVO-luchtmachten stellen altijd alles in het werk om neergeschoten piloten terug te halen. Niet alleen 'humanitaire overwegingen' spelen hierbij een rol. Piloten zijn doorgaans op de hoogte van allerlei geheime operationele informatie die niet in vijandelijke handen mag komen. Ook in de opleiding van de piloot zijn miljoenen guldens geïnvesteerd. De wetenschap dat de eigen partij niets zal nalaten om jou veilig uit de handen van de vijand te houden is voor soldaten een belangrijke steun in de rug, waardoor zij beter vechten, redeneren Westerse strijdkrachten sinds decennia.

O'Grady slaagde er op grond van zijn overlevingstraining zes dagen in vijandelijk gebied te overleven. Overdag verschool hij zich. 's Nachts ging hij naar een plek waar hij kon worden opgepikt. Toen zijn noodrantsoenen op waren, hield hij zich in leven door het eten van insekten.

Toch moet altijd worden afgewogen of een reddingsactie niet te risicovol is. Toen een overvliegend NAVO-toestel het radiosignaal van O'Grady opving, moest eerst worden vastgesteld of de Serviërs niet een hinderlaag hadden gelegd voor een eventuele rescue party. Een tweede radio-boodschap - de procedure van identificatie is geheim - wees uit dat het werkelijk de neergehaalde piloot was. Dat een Servische luchtdoelraket volgens een woordvoerder van de mariniers één Super Stallion net miste en dat een van de helikopters schade opliep aan de rotorbladen door machinegeweerkogels, onderstrepen nog eens dat de operatie in het noordwesten van Bosnië ook verkeerd had kunnen aflopen. In dat geval hadden 23 mariniers uit het Bosnische heuvelland moeten worden opgepikt door weer nieuwe reddingsploegen.

Er zijn legio voorbeelden van reddingsacties door speciale eenheden die verkeerd afliepen. In Vietnam kwam het meermalen voor dat zowel neergeschoten piloten als de reddingshelikopters - die de bijnaam Jolly Green Giants droegen - en ondersteuningsvliegtuigen ten prooi vielen aan luchtafweer van de Vietcong. De meest beruchte operatie was die waarbij Amerikaanse eenheden in 1975 veertig krijgsgevangenen wilden bevrijden uit het vrachtschip Mayaguez bij het Cambodjaanse eiland Koh Tang. De Amerikanen slaagden in hun opzet, maar de operatie kostte ook veertig doden aan eigen zijde.

Ook de actie in 1981 die had moeten leiden tot de bevrijding van de Amerikaanse gijzelaars in de ambassade in Teheran, roept in de VS nog steeds kwade herinneringen op. Door een reeks blunders strandden enkele Super Stallions en een transportvliegtuig in de Iraanse woestijn, nog voor zij aan het belangrijkste deel van hun missie konden beginnen.

De planners waren onder andere vergeten stoffilters voor de motorinlaten aan te brengen, zodat de motoren uitvielen in een zandstorm. Nadat de actie was afgeblazen en de toestellen de opdracht kregen naar hun vliegdekschip terug te vliegen, kwamen ze met elkaar in botsing en vlogen in brand. De vliegtuigwrakken op Desert One, zoals de landingsplaats in het draaiboek heette, liggen er nog steeds. De succesvolle actie van gisteren zal in Amerikaanse ogen een revanche lijken.