Van Grand Tour tot On the Road; Je bent jong en je reist wat

'Jong en in track' is de titel van een tentoonsteling die deze zomer in het Amsterdamse low-budgethotel Arena wordt gehouden. Rugzaktoeristen met historisch bewustzijn kunnen er terecht voor een overzicht van wat de zwervende jeugd door de eeuwen heen heeft bewogen.

'Jong en in Track' in Arena, 's Gravesandestraat 51, Amsterdam. Di t/m zo, 11-17u, t/m 31 aug. Toegang ƒ 7,50, CJP ƒ 5. Inl 020-6947444.

Terwijl jongeren van over de hele wereld komen en gaan in het jeugdhotel in Amsterdam-Oost, wordt in de twee vleugels van het gebouw een geschiedenis van reizende en zwervende jongeren in beeld gebracht.

Het begin van de expositie belooft niet veel goeds. Nadat je als bezoeker op de muur hebt kunnen lezen wat de belangrijkste redenen zijn voor jongeren om met vakantie te gaan (zon, zee & zwemmen, 26 procent; uitgaan en luieren, 17 procent), beland je in een tot vakantiedisco omgebouwd hutje dat de eerste reisprikkels onmiddellijk de kop in drukt. Onder een discobolletje staan wat lege bierflesjes en tegen de wanden zijn teksten gekliederd van het gehalte camping-wc. Je loopt dus snel door naar boven, maar daar stuit je op het interieur van een veredelde vakantiebeurs: een mountainbike en een snowboard tegen kartonnen achtergrondjes, en in bamboe-kooien de uitrusting van bergbeklimmers en survivalreizigers.

'Jong en in Track' begint pas echt op het moment dat de bezoeker de wiegende junglebrug over is die de twee vleugels van de Arena met elkaar verbindt. Door een venster kom je de prachtige Frescozaal binnen waar in het halfduister een doolhof is opgesteld van houten kisten ter grootte van kleine kamers. Elk vertrek vertegenwoordigt een episode uit de geschiedenis van reizende jongeren, en bevat de bijbehorende parafernalia, foto's en geluid. Van de achttiende-eeuwse educatieve Grand Tour via het Scheveningen van de jaren twintig tot de eerste padvinders. Uit de luidspreker kraakt de paternalistische stem van generaal Baden Powell die de belangrijkste plichten van een scout opdreunt.

In hetzelfde vertrek wordt ons alles uitgelegd over Carl Denig, uitvinder van het 'lichtgewicht' tentje. Zo blijkt dat hij in 1912 met medestudenten van verschillende nationaliteiten in een oude legertent op het Isle of Man kampeerde en daar werd gearresteerd op verdenking van spionage.

Bij elk tijdperk hoort een voertuig dat de belichaming van de vrijheid leek. In 1946 snorden de eerste studenten met Vespascooters zuidwaarts, een aantal jaren later gevolgd door hun kleinere broertjes en zusjes op de Puch of DKW, en uiteindelijk door hun kinderen in een psychedelisch opgeschilderde 2CV. Geïnspireerd door de reisbijbel On the Road van Jack Kerouac trokken ze over de 'hippie trail' via de Amsterdamse Dam en Istanbul naar India. Voor wie de muziek er niet meteen bij kan denken klinkt in deze ruimte The Age of Aquarius.

Blauwpaars neonlicht kondigt het begin van de jaren tachtig aan. De onbezorgdheid is eraf en we komen terecht in een smalle, hoge cel met foto's van kinderen van over de hele wereld. Mobiliteit is vooral vluchten voor geweld geworden. Of zwerven over straat, zoals de mooie want 'gewone' foto's van dakloze Nederlandse kinderen in het volgende vertrek laten zien. Na deze sombere noot eindigt 'Jong en in Track' in een mini-kapel gewijd aan het relitourisme: persoonlijk-religieuze bedevaarten die zowel naar Lourdes als het graf van Jim Morrison kunnen voeren.

De Franse cultuurhistoricus Alain Corbin heeft in Het Verlangen naar de Kust (1988) beschreven hoe de waardering van Europeanen voor de kust en het strand tussen de achttiende en twintigste eeuw veranderd is. Een levendige tentoonstelling als in de Arena nodigt uit tot een vergelijkbaar boek over reizende jongeren in deze periode. Daarin zou meteen beschreven kunnen worden wat er uiteindelijk is overgebleven van de zoektocht naar bevrijding en emancipatie. Voor de ene helft van de jongeren is reizen levensbehoud geworden, voor de andere helft een luxe-verplichting waaraan je al vanaf januari 'voorpret' moet beleven. Is er nog iets conformistischer dan een Interrail-kaart, of een retourtje naar het andere einde van de wereld?

    • Joris Abeling