Falen turbowet is ook zegen voor Ritzen

ROTTERDAM, 8 JUNI. Het kan verkeren. Nog geen jaar geleden raakte minister Ritzen (onderwijs) politiek beschadigd toen hij opnieuw minister werd in weerwil van zijn bedenkingen tegen de enorme bezuinigingen op universiteiten en studiefinanciering. Deze week kreeg het vaandel van Ritzen een ferme tik toen zijn wetsontwerp dat ruim een miljard bezuinigde op de studiefinanciering werd verworpen door de senaat. De turbo-wetgeving uit Zoetermeer werd een halt toegeroepen. 'Te haastig, te weinig overdacht', luidde het onverwachte eindoordeel van een krappe meerderheid van de chambre de réflexion - dankzij twee dissidenten en een telaatkomer.

De grote teleurstelling van Ritzen en de politieke schok die de verwerping van zijn wet teweegbracht zeggen veel over het politieke herstel dat Ritzen sinds augustus vorig jaar heeft doorgemaakt. De bezuinigingen op de universiteiten en hogescholen wist hij met grote inventiviteit voor een deel door te schuiven naar het volgende millenium en deels af te wentelen op de studenten door een collegegeldverhoging. De grote bezuinigingen op de studiefinanciering verdedigde hij met verve door te hameren op het feit dat hij de hoogte van de maandelijkse giro-overschrijvingen aan studenten intact liet.

En als klap op de vuurpijl wist Ritzen met beide financiële hoogstandjes ook de in het regeerakkoord afgesproken vernieuwing van het hoger onderwijs dichter bij te brengen. Want universiteiten en hogescholen beloofden loyale medewerking en praten met Ritzen en de studentenbonden over verbetering van de onderwijsprogramma's. Verder zou verkorting van de studiefinanciering tot vier jaar de druk op studenten en docenten aanzienlijk verhogen om een eind te maken aan een van de grootste kwalen van het Nederlandse systeem, de overschrijding van de officiële studieduur - de verwerping van de prestatiebeurs door de Eerste Kamer heeft dan ook niet alleen financiële gevolgen voor Ritzen.

Premier Kok haastte zich gisteren naar de Tweede Kamer om zijn minister van onderwijs in bescherming te nemen. “Zijn politieke toekomst en zijn prestige zijn niet in het geding”, zei hij. En de financiële schade is een probleem voor het hele kabinet, aldus de premier. Ritzen was er snel bij deze gezamenlijke verantwoordelijkheid van het kabinet als een grote overwinning voor onderwijs te presenteren. Het automatisme dat Onderwijs zelf zijn problemen moet oplossen is niet toegepast, zei hij gisteren verheugd - al heeft Kok weinig meer gedaan dan het probleem doorschuiven naar het begrotingsberaad van deze zomer. In hoeverre de andere ministers bereid zullen zijn om tot in de volgende eeuw de vertraagde bezuinigingen van Ritzen op te vangen moet nog blijken. Traditioneel is de minister van onderwijs, die het meeste geld van allemaal mag uitgeven, weinig populair bij zijn collega's.

Ritzens herstel heeft schade opgelopen, maar toch zou het kunnen zijn dat de verwerping van de prestatiebeurs door de senaat ernstiger schade heeft voorkomen. De Tweede Kamer ging vorige maand slechts akkoord met de prestatiebeurs omdat Ritzen zich 'politiek garant' had gesteld voor een soepele invoering van de nieuwe regels. Want hoewel de waarschuwingen door de Informatie Beheer Groep (IBG) op het Binnenhof ook wel werden beschouwd als een geoefend pleidooi om meer mensen in dienst te mogen nemen, de Kamer was flink geschrokken van de opmerkingen van de Informatie Beheer Groep (IBG) en het adviesbureau Berenschot dat door het krappe tijdschema wel eens 'bijzonder kritieke' problemen met de toekenning van beurzen zouden kunnen ontstaan. Vorige week had de Eerste Kamer tijdens het debat met Ritzen die politieke garantie verder aangescherpt. Ritzen stelde zich zelfs garant voor een foutenmarge bij de beurstoekenningen tussen september en december van niet meer dan 1 procent - een gevaarlijk lage grens voor een gedwongen aftreden.

Mogelijk heeft Ritzen zelfs bewust het lot laten beslissen. In Den Haag wordt gefluisterd dat Ritzen wel degelijk was gewaarschuwd dat de stemming in de Senaat fout zou kunnen gaan. Andere bewindslieden zouden hem hebben aangeraden de stemming desnoods op het laatste moment te laten uitstellen. Ritzen heeft dat niet gedaan. Dat de senaat min of meer bij toeval tegen de wet heeft gestemd kan ook worden beschouwen als een 'blessing in disguise' voor Ritzen - al zullen we nu nooit meer weten of de onheilsvoorspellingen van de IBG waren uitgekomen.

    • Hendrik Spiering