'Bemiddeling KLM niet forceren'

ROTTERDAM, 8 JUNI. Juristen en arbeidseconomen hebben verbaasd gereageerd op de poging van de KLM om morgen via een kort geding de Vereniging van Verkeersvliegers (VNV) te dwingen tot bemiddeling.

Het succes van bemiddeling valt of staat immers met de bereidheid van alle partijen vrijwillig mee te werken aan een oplossing, zeggen experts. “Het verplicht opleggen van bemiddeling is een rare figuur”, zegt de Tilburgse hoogleraar sociale economie dr. W. van Voorden.

De luchtvaartmaatschappij KLM, die vandaag voor de tweede keer geconfronteerd is met een zes uur durende staking van haar 1400 piloten, wil morgen de president van de Amsterdamse rechtbank in kort geding vragen om de partijen onder leiding van een bemiddelaar weer naar de onderhandelingstafel te sturen. Het initiatief voor dit kort geding ligt niet bij de KLM, maar bij de VNV. De piloten besloten vorige maand via de rechter de KLM te dwingen een CAO-afspraak uit 1993 (een loonsverhoging van 2,5 procent) alsnog na te komen. Hoewel dit geding formeel geen verband houdt met het conflict rondom de huidige CAO-besprekingen, maakt het wel deel uit van de VNV-strategie om de KLM onder druk te zetten.

De luchtvaartmaatschappij, die zich ernstig gedupeerd voelt door de recente proteststakingen van de piloten, besloot daarop deze week tijdens het kort geding een tegeneis in te brengen. De KLM wil dat de president van de Amsterdamse rechtbank besluit de vastgelopen CAO-onderhandelingen via het aanstellen van een onafhankelijk bemiddelaar weer op gang te brengen. Of de president deze tegeneis ontvankelijk verklaart (en zich dus bevoegd acht hierover te oordelen), zal pas morgen duidelijk zijn. De KLM onderbouwt haar eis met het argument dat de staking zowel voor KLM zelf als voor het publiek grote schade oplevert.

De Nederlandse rechter stelt zich bij conflicten als stakingen over het algemeen zeer terughoudend op. Dat de werkgever van dergelijke acties schade ondervindt is geen voldoende reden een staking te verbieden. Pas wanneer stakers bijvoorbeeld via poortblokkades collega's belemmeren aan het werk te gaan (zoals vorig jaar bij Heineken) of de effecten van de staking maatschappelijk te grote gevolgen hebben (zoals bij het streekvervoer) kan de rechter bepaalde onderdelen van de staking verbieden.

Experts op het gebied van arbeidsrecht en arbeidsverhoudingen betwijfelen ernstig of de KLM morgen door de president in het gelijk zal worden gesteld. “Het zou mij zeer verbazen. Het past absoluut niet in het recht op vrije collectieve onderhandelingen”, zegt de Leidse juriste L. Schut. Volgens Schut, die volgend jaar wil promoveren op het onderwerp stakingsrecht, zal de rechtbankpresident waarschijnlijk in het uiterste geval een “dringende oproep” doen aan de partijen om weer te gaan praten. “Ik kan me niet voorstellen dat hij bemiddeling dwingend oplegt. Daarmee zou hij rechtstreeks ingrijpen in de onderhandelingen.”

De Tilburgse hoogleraar Van Voorden is dezelfde mening toegedaan. “Ik ben zelf een groot voorstander van bemiddeling, maar dan wel voorafgaand aan een staking. In de arbeidsverhoudingen die nu tussen KLM en de piloten zijn ontstaan lijkt gedwongen bemiddeling mij geen kans te maken. Bemiddeling is immers niet bindend voor partijen, het blijft vrijblijvend. Wanneer een van de partijen al van tevoren niet wil meewerken, is de kans op succes wel zeer gering.”

    • Marcella Breedeveld