Vreugde in Zuid-Afrika over einde doodstraf

KAAPSTAD, 7 JUNI. In de dodencellen van de Centrale Gevangenis in Pretoria ging gisteren gejuich op nadat de uitspraak van het Grondwettelijk Hof tegen de doodstraf was bekendgemaakt. De 453 ter dood veroordeelden zullen opnieuw worden berecht en gevonnist. Onder hen bevinden zich Janus Waluz en Clive Derby-Lewis, die zijn veroordeeld wegens de moord op ANC-leider Chris Hani in 1993.

Het Afrikaans Nationaal Congres, de grootste regeringspartij, en mensenrechtenorganisaties reageerden verheugd op de afschaffing van de doodstraf. De Nationale Partij van vice-president De Klerk, die tijdens haar bewind vele doodstraffen uitvoerde, was ''teleurgesteld''.

De elf rechters van het nieuwe Grondwettelijk Hof oordeelden unaniem dat de doodstraf ongrondwettelijk is en verboden de staat met onmiddellijke ingang de straf uit te voeren. Volgens het Hof is de doodstraf een “wrede, onmenselijke en vernederende” straf, waartegen de constitutie de burger beschermt. De voorzitter van het Hof, rechter Arthur Chaskalson, oordeelde in zijn omvangrijke uitspraak dat het recht op leven en menselijke waardigheid, die in de grondwet als fundamentele rechten zijn opgenomen, de doodstraf uitsluit. “Iedereen, zelfs de meest verfoeilijke mens, heeft het recht op leven en de doodstraf is daarom ongrondwettelijk”, aldus de uitspraak. Volgens het Hof is niet bewezen dat de doodstraf een afschrikwekkender middel is dan levenslange gevangenisstraf.

Volgens Amnesty International werden in Zuid-Afrika tussen 1978 en 1988 jaarlijks ten minste honderd mensen geëxecuteerd. De toenmalige president De Klerk kondigde in 1990 een moratorium af op de uitvoering van de doodstraf, toen de onderhandelingen met het ANC over een interim-grondwet en een democratisch bestel begonnen. Het moratorium zou ruim vijf jaar duren. De partijen konden het niet eens worden over de afschaffing van de doodstraf. Ze besloten het onderwerp over te laten aan het nieuw opgerichte Grondwettelijk Hof.

Advocaten van twee mannen die ter dood waren veroordeeld, maakten de zaak aanhangig bij het Hof. Dat hoorde in een aantal zittingen tegenstanders van de doodstraf, onder wie een advocaat namens de ANC-minister van justitie Dullah Omar, en voorstanders, onder wie de hoofdofficier van justitie in Johannesburg en omstreken.

Voorstanders van de doodstraf wezen onder meer op de extreem hoge criminaliteit. In Zuid-Afrika werden vorig jaar gemiddeld vijftig mensen per dag vermoord. Alleen al in het afgelopen weekeinde werden in Johannesburg 42 moorden gepleegd. Zij staafden hun mening met recente opiniepeilingen, waaruit bleek dat de meerderheid van het volk (49 procent van de zwarten, 80 procent van de blanken) voor handhaving van de doodstraf is. De voorzitter van het Hof verwierp het argument, omdat het Hof als “onafhankelijk arbiter van de grondwet” zich niet moet laten leiden door wat het publiek wil.