De vaders van Wim Neijman

Het vaderschap is de laatste jaren volledig in ere hersteld. Dankzij de recente stroom van liefhebbende boeken (Van Dis, Franssens, Van der Heijden, Friedman, Morrison) over vaders hoef je je als man niet meer te schamen voor je voortplantingsdrang. Je hoort er weer bij, je bent niet langer het meewarig bekeken chagrijn dat zwijgend in een hoek van de keuken een opgewarmde bokking opeet, terwijl vrouw en kinderen naar de badmintonhal vertrekken. Vader mag weer vaderen.

Om me nog wat meer in dat heerlijke vadergevoel te koesteren, koos ik de afgelopen weken elke donderdagavond trouw voor Vaders, de vijfdelige serie waarmee Wim Neijman afscheid neemt van de IKON. (Morgen wordt de laatste aflevering uitgezonden.)

Het is een afscheid in stijl, temeer omdat Neijman zich in een begeleidend interview in Het Parool en passant nog even afzette tegen zijn omroepvader, de vroegere IKON-directeur Wim Koole: “Ik ben nooit jaloers op hem geweest, want ik vond al dat vergaderen vreselijk, maar ik denk dat hij wel jaloers was op mijn roem, op mij als bekende Nederlander. Daar had hij moeite mee.” Zóveel moeite, zo liet Neijman weten, dat 'Koole al boven in de gordijnen zat te schreeuwen als ik zijn kamer binnenkwam'. Koole zou heel wat programmavoorstellen van Neijman hebben afgewezen.

We zien hier een voorbeeld van een ernstig verstoorde omroepvader-omroepzoon relatie, zoals in Hilversum wel vaker voorkomt. Het pleit voor Neijman dat het hem niet geïnspireerd heeft tot een serie die krom staat van teleurgestelde vaders en rancuneuze zonen of dochters.

In Vaders oordelen vaders en kinderen uiteindelijk zeer positief over elkaar. Dat leverde aardige, maar ook nogal brave televisie op. Minstens één volledig verpeste relatie (een vader die al boven in de gordijnen zit als ...etc.) had er wat mij betreft wel in gemogen.

Wat mij verder opviel, was dat Vaders wel heel monomaan alleen maar over vaders ging. Het leek wel of de moeders in de betrokken gezinnen met wortel en tak waren uitgeroeid. Uit een enkel zinnetje bleek soms dat ze dood of levend waren, maar welke rol ze in het geheel van het gezin hadden gespeeld, bleef mistig. Dat was vooral vreemd omdat het in deze serie steeds ging om traditionele gezinnen.

Neijman zocht de vaders thuis op en interviewde hen op een zeer directe manier. In elke aflevering liet hij een van de kinderen in een apart interview over de vader praten. Je kon merken dat hij het vertrouwen van deze mensen volledig moet hebben gewonnen. Ze vertelden dingen die ze voor de buren vermoedelijk altijd verborgen hadden gehouden.

In de aflevering van morgenavond zegt een meisje dat ze zich lange tijd een ongewenst kind heeft gevoeld. Dit op grond van één ongelukkige uitlating van haar vader. Deze man, Leendert Bokhorst (zo worden de namen heden ten dage niet meer gemaakt), had jarenlang dag en nacht voor zijn gezin gesloofd. Als hij van zijn werk kwam, ging hij nog eens met 'de ijswagen' het dorp in. Zes dagen per week. “Mijn eerste kind heb ik bijna nooit gezien”, bekent hij. “Achteraf erg jammer.”

In die context had hij eens gezegd dat zijn dochter eigenlijk te vroeg geboren was. Dit heeft ze hem lange jaren niet kunnen vergeven. Pas de laatste tijd wil ze geloven dat hij het ànders had bedoeld. De moraal: vaders, wees op uw hoede, elke uitspraak kan de kinderziel fataal treffen.

Biedt de serie nog meer mogelijkheden tot identificatie voor ontvankelijke vaders? Jazeker. Daar is het altijd netelige onderwerp van de partnerkeuze door het kind. Hoe ideaal is de schoonzoon of schoondochter? Uit welk nest? Een beetje dóórgeleerd? Goede manieren? (Beginnen ze bij het eerste telefonische contact al meteen 'jij' te zeggen tegen hun nog nietsvermoedende schoonouder in spe?)

Een béétje geoefende vader weet dat hij zich nooit te nadrukkelijk mag bemoeien met de partnerkeus van zijn kind. Daar komen alleen maar slaande deuren en eeuwig vergiftigde verhoudingen van. Pas als de nieuwe vrijer je kind tot moord of prostitutie probeert aan te zetten, mag je achter je hand enkele voorzichtige bezwaren mompelen. (“Kan hij niet beter zèlf...”). Voor de rest is het afwachten tot de ramp zich voltrekt.

“Ik had gezien dat het fout zou lopen”, zegt vader Jan Kerstens in Vaders over zijn zoon die een te bazige vrouw kreeg. Jaren later zag de zoon het ook in. De voldoening achteraf van die vader! Daar doe je het allemaal voor.

Ex-Kamerlid Piet de Visser liet zijn dochter weten dat ze de verkeerde vriend had gekozen: “Je gaat je ongeluk tegemoet”. Dit moet bijzonder dramatisch hebben geklonken, vooral omdat De Visser altijd al bij elk woord dat hij uitspreekt, klinkt als iemand die op het punt staat in snikken uit te barsten.

Uiteraard wilde de dochter het ongelijk van haar vader bewijzen. Ze kreeg eerst nog enkele kinderen van die vermaledijde echtgenoot voordat ze zich in de armen stortte van haar (snikkende) vader.

De doorsnee geprangde vader kan er na zo'n serie van Neijman weer voor jaren tegen.

    • Frits Abrahams