Rusland dreigt met veto in Veiligheidsraad; Snelle reactiemacht moet blauwhelmen gaan helpen

PARIJS, 6 JUNI. Frankrijk, Groot-Brittannië en Nederland zenden, met logistieke ondersteuning van de VS, een 'snelle reactiemacht' naar Bosnië. Opzet ervan is meer militaire afschrikking te leveren om de blauwhelmen beter te beschermen en de vredesmissie effectiever te kunnen uitvoeren. Rusland is fel tegen het initiatief.

De nieuwe eenheden moeten een snelle hergroepering van VN-militairen mogelijk maken als ze worden aangevallen en de aanvoerlijnen naar Sarajevo en bedreigde enclaves verbeteren en bewaken. Mocht in een later stadium tot de aftocht van het VN-vredesleger worden besloten, dan is de nu gekozen versterking van groot praktisch nut, zo werd zaterdag in Parijs gezegd na een ingelaste vergadering van ministers van defensie van landen die meedoen aan de vredesmissie in voormalig Joegoslavië.

Rusland heeft zich inmiddels tegen de 'snelle reactiemacht' uitgesproken. Minister van buitenlandse zaken Kozyrev zei gisteren dat die neerkomt op “een definitief afscheid” van het vredesplan voor Bosnië van de contactgroep. Het sturen van een strijdmacht “met offensieve functies en met het doel de veiligheid van de VN-vredesmacht te vergroten is irreëel”, aldus Kozyrev. “Rusland kan slechts een besluit onderschrijven dat de capaciteit van de VN versterkt en niet in strijd is met het bestaande mandaat.” Een woordvoerder van Kozyrevs ministerie zei dat de 'snelle reactiemacht' neerkomt op “een autonome rol van de NAVO in Bosnië”, die Moskou niet wenst. Een andere woordvoerder suggereerde dat Rusland in de Veiligheidsraad een veto zal uitspreken tegen de vorming van de 'snelle reactiemacht'. Kozyrev bespreekt de Bosnische crisis morgen in Londen.

Amerikaanse grondtroepen gaan geen deel uitmaken van de nieuwe strijdmacht. De Amerikaanse minister Perry maakte korte metten met de vraag waar Amerika's inzet in het actiegebied bleef: “Wij hebben al twee jaar 15.000 man die zich exclusief met deze missie bezighouden.” En als de veiligheid van Europa in het geding is? “Dan hebben wij meer dan 100.000 man in Europa en 1,5 mijoen man in de Verenigde Staten die kunnen worden ingezet.” Overigens zullen er indirect wel Amerikaanse militairen als technici, monteurs, inlichtingenpersoneel en piloten bij de strijdmacht betrokken worden.

De Franse minister van defensie Millon, zijn Britse ambtgenoot Rifkind en de Nederlandse minister Voorhoeve onderstreepten dat de opdracht van de twee brigades, die voor het eind van de maand operationeel moeten zijn, 'peace keeping' en niet 'peace enforcing' behelst. De VN-opperbevelhebber in ex-Joegoslavië, de Franse generaal Janvier, zei: “Ik kan straks effectiever werken, met meer afschrikkingsmogelijkheden en meer flexibiliteit.”

Over de precieze aantallen troepen die extra worden ingezet en de bevelsstructuur blijft verwarring bestaan. Voor de snelle reactie-macht wordt een Britse brigade van ongeveer 5.000 man beschikbaar gesteld. Daarnaast komt er een multinationale brigade met 1.500 à 2.000 Britten, 1.500 à 2.000 Fransen en ongeveer 130 Nederlanders: 100 tot 110 Nederlandse mariniers uit Doorn (met 120 millimeter mortieren) en 20 landmacht-militairen met mortier-opsporingsradar. Alles onder voorwaarde van goedkeuring door het kabinet en de Tweede Kamer. Het gaat wat Nederland betreft uitsluitend om beroepsmilitairen.

Frankrijk houdt bovendien ongeveer 4.000 man beschikbaar op de Adriatische Zee. Noorwegen, Spanje en Turkije overwegen nog een bijdrage. De reactiemacht komt onder bevel van de UNPROFOR-commandanten Janvier en Smith maar zal niet met blauwhelmen worden getooid. Zaterdag was in Parijs niet helder of een nieuw VN-mandaat nodig is omdat de taken van de VN-missie ongewijzigd blijven maar de inzet van mankracht wordt versterkt. In Parijs zijn hoge Britse, Franse, Nederlandse en Amerikaanse militairen gisteren begonnen de details uit te werken. Vandaag worden die besproken door militairen uit alle bij de strijdmacht betrokken landen, waarna het eindvoorstel kan worden overlegd aan de VN in New York.

Volgens minister Voorhoeve worden de mogelijkheden tot zelfverdediging van de huidige troepen versterkt door de toevoeging van twee flexibele brigades met aanzienlijk zwaardere wapens. Over het gebruik van die bewapening bleef onduidelijkheid bestaan, want op vechten wordt niet aangestuurd. Volgens de Nederlandse bewindsman waren er delegaties in Parijs die meer aggressieve opties voorstonden, maar “met wat nu is afgesproken kon iedereen instemmen”.

De eerste taak van de 'snelle interventiemacht' wordt volgens waarnemers de opening van een humanitaire corridor naar Sarajevo, via de hellingen van de berg Igman. Het gaat om een ongeplaveide weg die wordt gecontroleerd door het regeringsleger maar die door de Bosnische Serviërs vaak wordt beschoten. De Bosnisch-Servische leider Karadzic heeft gewaarschuwd tegen enige poging deze weg met geweld te openen. “Alleen de Serviërs kunnen de corridor over Servisch grondgebied openen. Generaal Rupert Smith [de commandant van de VN-vredesmacht] kan dat niet.” Als hij dat toch probeert, aldus Karadzic, zullen de Bosnische Serviërs het VN-personeel harder aanpakken. “Tot nu toe zijn we heel mild geweest. De volgende keer worden we drastisch. Generaal Smith heeft niets te zeggen op het gebied van de Servische Republiek [in Bosnië]”, aldus Karadzic.