Na Amsterdam dreigt ook Rotterdam zich uit te spreken tegen de opdeling van de stad ten gunste van een stadsprovincie; Lauwe campagne met paardetram en drumband

ROTTERDAM, 6 JUNI. Koos Postema werd in deze moeilijke weken ingehuurd om de Rotterdammers in een televisiespotje te winnen voor de stadsprovincie. En van het budget voor voorlichting ging het leeuwedeel naar voorstanders. Het laatste publiciteitsoffensief van de gemeente Rotterdam lijkt te laat te komen: volgens een laatste opiniepeiling zal 70 procent van de Rotterdammers bij het referendum tegen de stadsprovincie stemmen.

Morgen gaan de stemhokjes open voor het eerste referendum in de geschiedenis van Rotterdam. De stad kan dan terugkijken op een lauwe campagne, waarbij de gemeente weinig moeite heeft gedaan neutraal te blijven. Voor- en tegenstanders vervaardigden ijverig posters, strooibiljetten, advertenties voor lokale kranten en spotjes voor radio en televisie. En bestuurders van de Stadsregio, de voorganger van de stadsprovincie, kwamen op het laatste moment met opwekkende boodschappen. Tachtig miljoen efficiencywinst zou de stadsprovincie Rotterdam jaarlijks opleveren, zo werd gemeld.

Maar een brede maatschappelijke discussie over bestuurlijke vernieuwing kwam er niet. De stadsdebatten van de politieke partijen, maatschappelijke instellingen en deelgemeenten werden vooral bezocht door werknemers van diezelfde organisaties. Dit weekeinde probeerden de gevestigde partijen de winkelende Rotterdammers vanuit paardentrams, podia of folderstands voor de laatste maal te overtuigen en trachtte de SP het stadhuis te decoreren met spandoeken tegen de stadsprovincie. Vandaag trokken er geluidswagens en drumbands door de stad en lieten de tegenstanders een luchtballon op, daarna is het woord aan de Rotterdamers.

Gemeentelijk ombudsman Van Kinderen heeft kritiek op de opstelling van de gemeente tijdens de campagne. “Is er niet veeleer sprake van voorlichting met een wervend karakter? Kan in dit kader niet gesproken worden van reclame, zoals gedefinieerd door de Reclamecodecommissie?” schreef hij vorige week over het door de gemeente verspreide informatiemateriaal over de stadsprovincie. Voorlopig zal hij van het college geen antwoord krijgen; dat houdt zijn brief in beraad, in elk geval tot na het referendum, lijkt het.

Kritiek was er ook al op de vraagstelling waarmee Rotterdam zijn burgers naar de stembus stuurt. De Rotterdamse raad betoonde zich enige weken geleden zeer tevreden met de volgende vraag, bedacht door een commissie van wijze mensen: “In het belang van een slagvaardig bestuur voor de regio heeft de gemeenteraad ingestemd met de vorming van een stadsprovincie, met onder meer als gevolg de vervanging van de gemeente Rotterdam door een aantal nieuwe gemeenten. Bent u 'voor' of 'tegen' dit besluit?”

Dat men 'vervanging' gebruikte in plaats van het zo beladen woord 'opdeling', werd door de raad als een meestergreep gezien. Maar dat de vraag moest beginnen met 'in het belang van een slagvaardig bestuur', daar vielen alleen de tegenstanders over. Ook bestuurskundige A.C. Zijderveld heeft evenwel zijn twijfels. Zijderveld: “Waarom moet dat 'slagvaardig' in de vraag? Je mag van een gemeenteraad toch aannemen dat ze een besluit niet nemen in het belang van een onslagvaardig bestuur. En of het bestuur er werkelijk slagvaardiger door wordt, daarover moeten de kiezers toch juist beslissen?”

De subsidiëring van de campagne heeft eveneens tot scheve ogen geleid. Van de 800.000 gulden die de gemeente voor voorlichting en publiciteit reserveerde, ging het grootste deel - 450.000 gulden - op aan de neutrale campagne 'opkomstbevordering'. Voorts kregen alle politieke partijen vijfduizend gulden en duizend gulden per raadslid. De CD niet meegerekend, zijn alleen de Stadspartij, SP en Solidair '93 tegen, samen goed voor vier raadsleden. Daardoor kregen de tegenstanders 19.000 gulden en de voorstanders een veelvoud daarvan. P. Kamsteeg van het Comité 'Red Rotterdam', waarin het merendeel van de tegenstanders is verenigd, deed een aanvraag voor 40.000 gulden subsidie, hetzelfde bedrag dat de Amsterdamse tegenvoeter bij het referendum van vorige maand kreeg. Het werd geweigerd, omdat het comité de voors en tegens niet op objectieve wijze over het voetlicht zou brengen.

Maar de Rotterdamse deelgemeenten mochten wel naar eigen goeddunken 250.000 gulden opmaken. En omdat elke Rotterdamse deelgemeente in 1997 graag een zelfstandige gemeente wordt, zijn die fondsen allerminst neutraal gebruikt. Afgelopen week konden de kijkers van StadsTV, de lokale Rotterdamse zender, in gekochte zendtijd leren dat deelgemeente IJsselmonde “er helemaal klaar voor is”, hoorden ze voorzitter Timmer van deelgemeente Kralingen/Crooswijk klagen “dat we nu nog te vaak moeten zeggen: daar gaan we niet over”, en zagen ze deelgemeente Noord in een geestig spotje de draak steken met de angst dat Rotterdam verdwijnt en dat er in 1997 slagbomen tussen de tien nieuwe gemeenten zullen staan.

“Het geld is door de deelgemeenten vooral gebruikt om de discussie te ontlopen. Men heeft krantenpagina's opgekocht en zet je 's avonds de zender op StadsTV, dan komt er een diarree van propaganda voor de stadsprovincie over je heen”, zegt M.A. van Grunsven, raadslid voor de Stadspartij. “De kiezer wordt gedebiliseerd, maar wij voeren de meest succesvolle reclamecampagne aller tijden. Met zevenduizend gulden krijgen we de meerderheid achter ons.”

Th. Eikenbroek, voorzitter van deelgemeente Noord, zegt dat er wel een discussie is gevoerd over de vraag hoe de deelgemeenten zich dienden op te stellen. Eikenbroek: “Uiteindelijk heeft de gemeente gezegd: we geven jullie een budget zonder voorwaarden of clausules vooraf. Het zou wat verkrampt zijn om neutraal te gaan doen in een discussie waarin we al jarenlang partij zijn.” Dat argument lijkt ook voor de gemeente Rotterdam te gelden.

Opvallend is dat de voorstanders van de stadsprovincie in de gemeenteraad erg laat met de campagne zijn begonnen. Zo kwam de VVD pas vorige week met posters en foldermateriaal. CDA en VVD waren tegen het referendum en hebben in de gemeenteraad ook niet willen beloven de uitslag te respecteren. Een raadslid van de PvdA sprak vorige week zijn vermoeden uit dat er te lang is gekoketteerd met de gedachte zo weinig mogelijk campagne te voeren in de hoop dat de opkomstdrempel van 170.000 kiezers niet werd gehaald. Pas na 'Amsterdam', waar de opkomst ruimschoots bleek te volstaan, zou men met weinig enthousiasme de campagne zijn aangevangen.

Andere voorstanders hopen nu op de helpende hand van de Tweede Kamer, waar uiteindelijk wordt besloten over de regiovorming. Een aantal Kamerleden heeft laten weten grote waarde te hechten aan de uitslag van het referendum, maar 93 procent tegenstemmers is al iets anders dan de 70 procent tegenstemmers die de laatste opiniepeiling in Rotterdam voorspelt. En mogelijk zijn er nog andere manieren om dat 'nee' af te zwakken.

Zo stelde PvdA-Kamerlid Van Heemst vorige week voor het referendum vergezeld te laten gaan van een peiling van de motieven van voor- en tegenstemmers. Wethouder Kombrink heeft besloten dat voorstel te volgen. “Als dan blijkt dat de meeste nee-stemmers dat uit emotionele motieven doen, bijvoorbeeld omdat ze niet willen dat Bram Peper commissaris van de koningin wordt, hoeft de Kamer zich niets gelegen te laten liggen aan de uitslag”, zei een deelraadbestuurder vorige week tijdens een debat. In een Rotterdamse volksraadpleging gaat het dan kennelijk niet om een eenvoudig 'ja' of 'nee': een emotioneel 'nee' telt maar half.

    • Coen van Zwol