Kozyrevs commentaar

ENIGE OVERZICHTELIJKHEID tekent zich langzamerhand af in de internationale behandeling van het thema Bosnië. Dat valt paradoxalerwijs vooral af te leiden uit de Russische reactie op het zaterdag in Parijs genomen besluit om een snelle interventiemacht op te richten. Er waren al eerder signalen waargenomen die in de richting wezen van een krachtdadiger optreden tegen de Bosnische Serviërs, maar nu minister Kozyrev het Parijse besluit als “onrealistisch” en als “een definitief afscheid” van het vredesplan van de contactgroep heeft gekarakteriseerd, lijkt het Europees-Atlantische initiatief werkelijk serieus te moeten worden genomen. Het incasseringsvermogen van de voornaamste leveranciers van blauwhelmen heeft kennelijk grenzen.

Het is overigens de vraag of de Russische bewindsman zich niet te veel laat leiden door teleurstelling over het feit dat zijn regering ditmaal versneld naar de zijlijn van de Bosnische tragedie is gemanoeuvreerd. Zolang het gegijzelde VN-personeel in Servische handen is en de Serviërs met de dag 'robuuster' opereren tegen opstellingen van blauwhelmen, verloopt de op Pale gerichte diplomatie in een lagere versnelling. Althans, de publieke aandacht wordt bewust getrokken naar de op handen zijnde uitbreiding van de militaire mogelijkheden. Maar dat wil nog niet zeggen dat, zoals Kozyrev suggereert, Europa en Amerika het nu met Karadzic willen uitvechten.

BEHOEDZAAMHEID HEEFT de Westerse leiders nog niet verlaten. De Amerikaanse president bijvoorbeeld verslikte zich bijkans in een ruimere interpretatie van het staande Amerikaanse aanbod van grondtroepen voor het geval UNPROFOR moet worden geëvacueerd. De Duitse bereidheid aan de snelle interventiemacht mee te werken zijn eveneens duidelijke grenzen gesteld. Het zal dus vooral aankomen op Fransen en Britten, maar ook zij lijken niet verder te willen gaan dan het te hulp snellen van blauwhelmen in een precaire situatie. De Nederlandse bijdrage aan de interventiemacht heeft sterk het karakter van een symbolische verzekering voor het geval dat Nederlandse blauwhelmen uit de nesten moeten worden gehaald. De partners hadden Den Haag vermoedelijk weinig keus gelaten.

In het VN-mandaat zit nog wel enige rek. Die manoeuvreerruimte wordt met het Parijse besluit benut. Maar van een werkelijk militair offensief om vrede af te dwingen zal voorlopig geen sprake zijn. Daarvoor ontbreekt ook na de uitbreiding nog steeds de kracht en bovendien zou dat waarschijnlijk ook een vernieuwd mandaat vergen. Van Russische zijde zou dan een veto dreigen. Een te ver oprekken van het bestaande mandaat zou anderzijds de positie van de secretaris-generaal die qualitate qua voor de hele operatie de verantwoordelijkheid draagt, binnen de Veiligheidsraad ernstig kunnen aantasten. Daarvan zijn er historische voorbeelden.

VOORLOPIG IS de balans in evenwicht. Dat betekent dat een uitslaan naar twee kanten mogelijk blijft: een definitief vertrek van de VN uit voormalig Joegoslavië dan wel verhoogde druk om tot een of andere vorm van vergelijk te komen. Kozyrevs constatering van het definitieve afscheid van het vredesproces klinkt dan ook vooral als voorbarig. De kans dat in Bosnië de krachtdadigheid wordt ontplooid die Rusland in Tsjetsjenië heeft laten zien is nihil. De bewindsman uit Moskou zou zich eens kunnen afvragen waarom dat zo is en wat dat betekent in plaats van de suggestie te wekken dat hij het allemaal al heeft begrepen.