FRANS BRÜGGEN OVER; De Londense Haydn

Het Orkest van de Achttiende Eeuw speelt onder leiding van Frans Brüggen de twaalf Londense symfonieën van Haydn. 6 t/m 11 juni, Concertgebouw Amsterdam. 23.00 uur. Voor alle concerten nog kaarten beschikbaar.

“Ik zou niet rouwig zijn als ik mijn hele leven alleen nog maar Haydn mocht spelen. Daarmee zou ik al mijn tijd kunnen doorbrengen. Bach? Nou ja, Bach zou ik natuurlijk wel missen. Van al Haydns orkestwerken vormen de Londense symfonieën het hoogtepunt, een synthese van zijn eerdere experimenten met de symfonie, waarvan Haydn immers de uitvinder is. Er zijn momenten dat de muziek even stil lijkt te staan. Dan hoor je een oude man die grote wijsheid verkondigt. Volgens mij was Haydn een wijs man.”

Vanaf vanavond voert Frans Brüggen met het Orkest van de Achttiende Eeuw op zes achtereenvolgende avonden de Londense symfonieën van Joseph Haydn uit in het Amsterdamse Concertgebouw. De concerten beginnen om elf uur en duren ruim een uur. Haydn verbleef vanaf 1791 op uitnodiging van de impresario Johann Peter Salomon twee maal enige tijd in Londen. Van de twaalf symfonieën die hij er schreef kregen er zes een bijnaam, zoals de Klok en de Militaire. Zojuist verscheen bij Philips een box met opnamen van de Londense symfonieën die het Orkest van Achttiende Eeuw sinds 1987 maakte.

Brüggen: “We doen telkens twee symfonieën en een concertaria, gezongen door Charlotte Margiono. Het was een oude wens van Charlotte om eens met ons samen te werken. Nu klopten de schema's. Haydn componeerde zijn concertaria's als 'Einlage' in opera's van anderen. In zijn tijd werd dat gezien als een eerbetoon van componisten onder elkaar; men deed het zonder betaling. Het zijn stukken die je zelden hoort.

“Ook de Londense symfonieën worden nooit als een eenheid geprogrammeerd. Meestal dienen ze als voorafje bij een symfonie van Brahms of Mahler. Onterecht, want het is prachtige, merkwaardige muziek. Het klinkt misschien sentimenteel, maar het orkest wordt er duidelijk gelukkig van. Haydn spelen is een aangename bezigheid. Dat kun je horen en zien. Haydn is een typische musicians musician; eigenlijk moet je musicus zijn om van alle aspecten te kunnen genieten.

“Haydn wilde met zijn Londense symfonieën graag succes hebben. Om het publiek te vermaken trok hij alle registers open, maakte allerlei muzikale grappen. Vandaar die bijnamen, waarvan er overigens maar één van Haydn zelf is. Toch is het absoluut geen muziek om te lachen. Het is meer een glimlachen, een intelligent soort spiritualiteit. Maar er klinkt ook een onschuld, een onbedorvenheid in door. Kinderen vinden het prachtig, die gaan mee dirigeren.

“Op de gevel van het Rijksmuseum, aan de tuinkant bij het Prentenkabinet, staat zo'n mooie spreuk: tekenen is schrijven en praten tegelijk. Zo componeerde Haydn ook. Hij was meer een tekenaar dan een schilder, maar wel een superieure tekenaar. Nadat hij in Londen zijn 104de symfonie had voltooid, zette hij een punt achter het genre. Hij werd een dagje ouder en had nog wat goed te maken met God. Dat deed hij door oratoria te componeren.

“Het late tijdstip van de concerten is voor een deel geboren uit noodzaak. Maar de sfeer van de late avond past heel goed in het Holland Festival. Je kunt het opvatten als een soort vriendentafel waarmee je de dag besluit. Als een levendige conversatie met spitsvondige opmerkingen bij een goed glas cognac en een sigaar. Zonder haast. Want de concerten zijn iets na twaalven afgelopen, dus mensen halen nog makkelijk de laatste tram.”