Voetbal in Wit-Rusland leeft niet meer na einde Sovjet-competitie

Het Nederlands elftal vervolgt volgende week woensdag in Minsk tegen Wit-Rusland de moeizame weg naar het EK in Engeland. Het heeft wat rechtszaken gekost om hem hier te houden, maar de voor NEC uitkomende Witrus Pavel Michalevitsj (21) kan een boekje open doen over zijn land en het voetbal in de voormalige Sovjet-republiek. Te meer daar hij beter Nederlands spreekt dan Prins Bernhard.

NIJMEGEN, 3 JUNI. Het leek hem wel “geinig” (twee keer een zachte g) om dinsdag in het olympisch team van Wit-Rusland tegen Nederland te debuteren. Zeker nu twee bekende Nijmegenaren, Korsten en Makaay, ook meedoen aan Oranje-zijde. De coach van Wit-Rusland wilde graag dat hij kwam, maar de bond was niet bereid zijn ticket te vergoeden. Hoewel het huisreisbureau van de KNVB hem een gratis terugvlucht aanbood met het Nederlands elftal, zag Pavel Michalevitsj na ampele overwegingen toch maar van de reis af. “Ik vind dat mijn bond het netjes moet doen. Als ze willen dat ik kom, moeten ze geld over hebben voor het ticket. Ik kan het zelf ook betalen. Maar het gaat mij om het principe. Ik baal er wel van.”

Niettemin wil hij best vooruitblikken naar volgende week. Wat het Nederlands elftal kan verwachten? Hij grinnikt. “Ik hoop dat mijn land met 4-0 wint. Maar dat zal wel niet gebeuren. Al heeft ons nationale team pas twee minuten voor tijd in Oslo verloren van Noorwegen (0-1). En ook leden we onlangs een kleine nederlaag tegen Roemenië (0-1).” Het heeft hem echter verbaasd dat Wit-Rusland tegen Malta niet verder kwam dan 1-1.

Het voetbalstadion van Minsk is toegankelijk voor vijftigduizend toeschouwers. De accommodatie werd gebouwd voor de Olympische Spelen van 1980 in Moskou. Het stadion is zelden goed gevuld. Sinds de opheffing van de Sovjetrussische competitie leeft het voetbal niet meer in Wit-Rusland. De mensen hebben andere dingen aan hun hoofd, zoals economische problemen. “Vroeger waren vooral de 'streekderby's' tussen Dynamo Minsk en Dynamo Kiev berucht. Al zit er zeker duizend kilometer tussen deze twee steden. Voor die wedstrijden was het stadion al een maand van tevoren uitverkocht. Nu is er een soort semi-profcompetitie. De eredivisie kent vijf ploegen uit Minsk. Het zijn vooral fabrieksteams. Daar zit nog geld. Maar als een topspeler vijfhonderd gulden per maand verdient, is het veel.”

Het nationale team houdt er een fysieke speelstijl op na. En dat wijkt niet erg af van hetgeen Valeri Lobanovski in de jaren tachtig introduceerde met de Sovjet-Unie en voormalig Europa Cup II-winnaar Dynamo Kiev. Veel loopwerk dus en krachtvoetbal. “Ik heb de spelers van Kiev weleens zien trainen in een manege. Er was geen bal te bekennen. Ze moesten achthonderd meter voluit sprinten. Sommigen moesten er bijna van kotsen. Er wordt bij ons weinig over tactiek gesproken. Toch wist Dynamo Minsk in de voorronde van het Europa-Cuptoernooi thuis gelijk te spelen tegen Werder Bremen en Lazio Roma. Ik denk dat Wit-Rusland tegen Nederland aantreedt met één spits, vijf middenvelders en vier verdedigers. Zo speelden ze ook in Oslo. Thuis wilden ze aanvallen tegen de Noren en toen ging het helemaal mis: 0-4.”

De tegenstander van Oranje, die wel twee keer wist te scoren in Praag (4-2), kent eigenlijk maar enkele opvallende namen. De vrije verdediger Andrej Zygmantovitsj bijvoorbeeld. Een ouderwetse ausputzer die tegenwoordig op de loonlijst staat bij het Spaanse Real Santander, maar drie jaar geleden nog voor FC Groningen uitkwam. De al 34-jarige Sergei Aleinikov, bekend van Lobanovski's team, speelt momenteel in de Japanse J-League voor Gamba Osaka. En dan bevat het elftal een paar goede, jonge verdedigers zoals Sergei Ostrovsky (linksback) en voorstopper Erik Yakhimovitsj. Het grootste talent, spelmaker Valentin Belkevic (22), doet niet mee. Hij had per ongeluk een preparaat gebruikt dat op de dopinglijst staat. Michalevitsj: “Na de omwenteling zijn bijna alle goede spelers uit de Sovjet-Unie naar het buitenland gegaan. Vooral Israel heeft veel Russen gekocht. Iedere staat bezit nu zijn eigen competitie. Dat heeft voor een versnippering van kwaliteiten gezorgd.”

Pavel Michalevitsj kwam vier jaar geleden naar Nederland als jeugdspeler van Dynamo Minsk. De trip was een uitwisseling met Quick Nijmegen en op het programma stond onder meer deelname aan het toernooi om de Haarlem Cup. Hij bleef achter met nog twee andere vrienden en belandde bij een gastgezin. Toevallig ontfermde Theo Peters zich over de jonge voetballer. De Nijmegenaar heeft contacten bij NEC en is bovendien werkzaam als wedstrijdmakelaar in het internationale voetbal. Pavel Michalevitsj speelde echter eerst een half jaar bij Quick tot hij werd benaderd door Adri Koster, de toenmalige trainer van Roda JC. Maar intussen was zijn toeristenvisum verlopen en moest hij terug naar Wit-Rusland. In Minsk wist hij zich met behulp van Peters vrij te kopen voor honderd dollar. “Een bedrag waar de mensen in mijn land twee maanden voor moeten werken,” vergelijkt Michalevitsj. Zijn twee ploeggenoten bleven achter.

Het verblijf bij Roda JC werd door blessures en de matige sportieve resultaten van de ploeg uit Kerkrade, die in dat seizoen vocht tegen degradatie, geen succes. Trainer Jan Pruijn en de toenmalige voorzitter Henk van de Water haalden hem vervolgens naar NEC, waar hij vooral diende als verbreding van de selectie en als amateur in het tweede team ging spelen. Peters liet uitzoeken welke studie het beste aansloot op de middelbare school die Pavel in Minsk had gevolgd. Hij bleek geschikt te zijn voor de HEAO en ondertussen is hij daar bezig aan z'n tweede jaar. Maar afgelopen seizoen kwam aan het licht dat de volledig geassimileerde Witrus van het Centraal Bureau Arbeidsvoorziening (CBA) geen werkvergunning kreeg, zodat hij niet als profvoetballer bij NEC in dienst kon komen. Peters: “Er zit iets heel kroms in de Nederlandse wet. Als je over een studievisum beschikt, kun je niet ook nog eens in aanmerking komen voor een arbeidsvisum.”

Peters, NEC (lees: voorzitter Lex Coenen) en Michalevitsj lieten het er niet bij zitten en probeerden hun gelijk te halen bij de Arnhemse rechtbank. Uiteindelijk deed de Arnhemse rechter een uitspraak op grond van jurisprudentie van zijn collega in Maastricht. Die had Iwan van Roda en Balarabe van MVV een voorlopige tewerkstellingsvergunning toegestaan. Peters: “Voorzitter Coenen van NEC heeft zich erg sterk gemaakt voor Pavel. Hij was desnoods bereid geweest om de zaak aanhangig te maken bij het Europese hof op grond van discriminatie.” De Witrussische voetbalstudent deed wat terug voor zijn club. Hij scoorde in de afsluitende wedstrijd van de competitie tegen FC Groningen het winnende doelpunt voor NEC.

Sinds zijn verblijf in Nederland is hij elk jaar zo'n tien dagen terug gegaan naar zijn ouderlijk huis in Minsk. De veranderingen zijn hem daardoor heel goed opgevallen. Het leven in Wit-Rusland is er voor de arme mensen niet veel vrolijker opgeworden. “Het verschil tussen rijk en arm wordt steeds groter. Er is een vrije marktpolitiek gekomen die ervoor zorgt dat er nu ook mensen zijn met een heel rijk bestaan. Het overgrote deel van de bevolking heeft het niet breed. Mijn vader is ingenieur in de MAZ-fabriek, waar vrachtauto's worden gemaakt. Ook de wagens voor de raketten kwamen daar vandaan. Hij verdient slechts honderd dollar in de maand. Maar de verhalen dat het Nederlands elftal straks alleen in armoedige hotels terecht kan en slecht voedsel krijgt, zijn sterk overdreven. Voor Oranje zullen juist de uitzonderingen gelden.”

Wit-Rusland kreeg zijn naam volgens de overlevering omdat het land verschoond is gebleven van Aziatische invloeden, zoals die van de Tartaren. In de Tweede Wereldoorlog hebben de Duitsers tijdens hun terugtocht na het échec van Moskou enorm huisgehouden in Wit-Rusland. Er werd gemoord en geplunderd. In Minsk, nu een stad met twee miljoen inwoners, werd negentig procent van de huizen vernietigd. Na de oorlog wilde Wit-Rusland al onafhankelijk worden, maar Stalin stak er een stokje voor. Michalevitsj heeft het communistische bewind tot z'n zeventiende meegemaakt. “Er werd ons voortdurend ingeprent dat er slechts kapitalisten en werklozen in het Westen woonden. Als we eens op tv beelden van de Verenigde Staten zagen, waren het de arme wijken van de grote steden. Toen ik met Dynamo Minsk in Nederland was, ontdekte ik dat het leven hier nog niet zo slecht is. Ik ging meteen naar een goedkope supermarkt om daar kleren te kopen. Ondertussen weet ik dat Nederlanders ook slechte eigenschappen hebben.”

Hij weidt er maar niet over uit wat hij daar precies mee bedoelt. Het zal ook te maken hebben met de problemen rond zijn tewerkstellingsvergunning toen hij zich beklaagde over de bureaucratie in dit land. In Wit-Rusland krijgen zijn landgenoten momenteel te maken met een ander Westers fenomeen. “De mafia wordt steeds sterker. Elke wijk kent een mafiabaas die weer verantwoording moet afleggen aan de leider van de stad. Mensen die een winkel hebben, moeten zogenaamd voor bescherming geld afstaan aan de mafia. Die onderwereldfiguren weten precies wie ze moeten pakken. Onlangs was het huis van een vriend van mij, die met voetballen afgelopen seizoen goed had verdiend, helemaal leeggehaald.”

Ook de corruptie tiert er welig. “Als je op de politie bent aangewezen, weet je nooit wat er gebeurt. Wanneer je het land binnenkomt, moet je opgeven hoeveel geld je invoert. Ik had een keer twintig dollar te weinig gedeclareerd. Ze wilden al mijn spullen doorzoeken, maar als ik die twintig dollar gaf mocht ik doorlopen. Zo heb ik ook een keer een fles champagne moeten afstaan. De mensen weten zich geen raad meer met de vrijheid. De overgang is ook te groot: vroeger mocht er niets, nu kan in principe alles.”

Hij mag voor twee jaar bijtekenen bij NEC. In dat geval zal hij overstappen op de avond-HEAO. “Pffff, geen gemakkelijke studie, zeg. Of ik in Nederland blijf? Ik ben nog te jong om daarover na te denken.”