Turkse kranten lijmen de lezers met teflonpannen

ANKARA, 3 JUNI. Turkse kranten dingen al jaren verwoed naar de gunst van de nog geen vijf procent van de bevolking die zich een ochtendblad aanschaft. En nu zo langzamerhand elke zichzelf respecterende media-onderneming ook nog eens in het bezit is van een televisiekanaal, wordt het voor kranten steeds moeilijker om zelfs deze drie miljoen lezers aan zich te binden.

De reclamecampagnes van de kranten worden daardoor niet alleen feller maar zijn er tevens op gericht om de concurrent te overtroeven. Niet door een betere krant te maken, met nieuws dat niet alleen maar sensationeel is of waarin onderwerpen aan bod komen die er blijk van geven dat de geschreven pers haar functie als waakhond serieus neemt, maar door de lezers en lezeressen met cadeaus te overladen. Degene die het grootst uitpakt, weet dat de oplagecijfers weer een tijdje de hoogte in zullen gaan.

Zo moeten er maandenlang coupons uit de krant worden geknipt voor vaak uiterst nuttige zaken als een encyclopedie - zelfs ministers zien er geen been in om die op de televisie aan te prijzen - en worden huizen en auto's verloot. Vaak zijn de campagnes meer op de korte termijn gericht. Zo krijg je als je een krant koopt soms een pak macaroni, een doosje zeeppoeder, een tube tandpasta, speelgoed of bouwplaten voor de kinderen, publikaties over de meest uiteenlopende onderwerpen en zelfs boeken.

Het stramien van de campagnes is eenvoudig. Geeft één van de kranten een encyclopedie weg, dan komen de andere binnen enkele dagen met de aankondiging dat zij er in zijn geslaagd een nog betere en duurdere uitgave voor hun lezers en lezeressen op de kop te tikken. Met als gevolg dat de voorpagina's van de betrokken dagbladen voor langere tijd grotendeels worden gevuld met scheldkannonades en geïrriteerde hoofdredactionele commentaren. Vaak leidt het zelfs tot nieuws. De concurrent is er na veel speurwerk (men doet immers zijn plicht) achter gekomen dat de waarde van het aangeboden cadeau in feite veel lager is dan de krant heeft verkondigd.

Na in de afgelopen weken rijkelijk te zijn voorzien van buitenlandse tafelkleden, beddelakens en teflon-pannensetten, kan elk Turks gezin nu gratis in het bezit komen van een glazen servies. De strijd wordt deze keer gestreden door de meest felle concurrenten in de Turkse media: de populaire Sabah ('Morgen') met een oplage van naar eigen zeggen 887.453 en de niet minder populaire, maar kleinere Hürriyet ('Vrijheid') (oplage 362.447). Het servies dat Sabah aanbiedt is van de Turkse semi-staatsonderneming Pasabahçe terwijl Hürriyet “er eindelijk in is geslaagd om de lezers en lezeressen op waarde te schatten”: men geeft blauw glas weg van het Franse merk Arcoroc.

De meerwaarde van dit servies moet niet worden onderschat. Het verschaft, aldus een commentaar van de hoofdredacteur van Hürriyet, Turkse families nu al toegang tot de douane-unie tussen de Europese Unie en Turkije die op 1 januari in werking treedt. Turken en Europeanen eten - dankzij Hürriyet - immers van dezelfde borden. De krant heeft bovendien de plechtige belofte gedaan in de toekomst meer Europese produkten uit te delen om de Turken zo nog meer Europees te maken.

Sabah slaat moedig terug: “Ons servies is Turks, maar het wordt in 104 landen, waaronder Frankrijk, Engeland, Duitsland en de VS, verkocht.” Het dagblad onderstreept dat men na de buitenlandse Schlafgut-lakens en Dupont-pannen nu een servies weggeeft dat het symbool is van de Turkse trots. En men spreekt met afschuw van “een andere krant die niet alleen de waarde van een Turkse onderneming in twijfel trekt, maar zo tegelijkertijd de Turkse arbeider onderuit haalt”. De kranten spelen met hun reclamecampagnes in op de scheiding in de Turkse samenleving zoals die zich de laatste tijd steeds scherper aftekent tussen hen die de Turkse integratie in Europa ondersteunen, en de nationalisten, die hier steeds meer afstand van nemen.

De nieuwste troef van Hürriyet is dat de patriottische gevoelens niet in het geding zijn als men de voorkeur geeft aan het servies van Franse makelij. De krant beoogt met de duurdere set slechts tot een “betere service” aan de lezers en lezeressen te komen. Het Turkse glas, zo wordt in een televisiespot gedemonstreerd, breekt immers sneller. Desalniettemin nemen ook de Turkse arbeiders het de krant wel degelijk kwalijk dat men Franse produkten als kwalitatief beter afschildert dan Turkse. De voorzitter van de vakbond in de glasindustrie, KristalIs, Ibrahim Eren, heeft de hoofdredacteur van Hürriyet inmiddels in een brief laten weten dat zijn organisatie daarom het Pasabahçe-servies van Sabah ondersteunt.

Sabah heeft in de krant van gisteren uiteindelijk zijn joker in de strijd geworpen: het Franse servies kost niet drie miljoen Turkse lira's (ruim 110 gulden) zoals Hürriyet beweert, maar slechts 664.806 Turkse lira's (25 gulden). En voor wie het niet geloven wil; de inklaringsformulieren zijn naast het openingsartikel afgedrukt.