Spanje; Spaanse rokers ontdekken een vervelend trekje

MADRID, 3 JUNI. De 'Dag zonder Tabak', afgelopen woensdag wereldwijd uitgeroepen, is niet onopgemerkt aan Spanje voorbijgetrokken. Dat kan ook moeilijk anders in een land waar de helft van de mannen en eenvijfde van de vrouwen er stevig op los rookt. Binnen de Europese Unie is Spanje na Griekenland het land waar het meest wordt gerookt. In 1992 werden ruim tweeduizend sigaretten per hoofd van de bevolking opgestoken, bijna twee keer zo veel als in Nederland.

Anders dan in het verre noorden wordt roken in het openbaar dan ook niet beschouwd als hinderlijke, zoniet onhebbelijke gewoonte. Zorgeloos en onnadenkend - als in een film uit de jaren zestig - rookt Spanje door: wandelend op straat, in het restaurant, thuis, tijdens het werk, in bed. Alleen de wagons van de stadsmetro worden met een wonderlijke discipline als rookvrije zone gerespecteerd.

Zorgeloos of niet, ook de nare trekjes van een nicotine-verslaving zijn openbaar op ruime schaal te bemerken. Altijd is er wel het horten en fluiten van de rokerskuch die als een slecht startende auto door de straten rommelt. Geen land waar zo vaak het schrapende geluid van grondig kapotgerookte stembanden valt te beluisteren. En nergens lopen zoveel mannen zonder strottehoofd, die slechts door middel van het dichtdrukken van onduidelijke gaatjes in de keel tot een fluisterend gesprek kunnen komen.

Dat roken niet gezond is, mag derhalve ook in Spanje bekend worden verondersteld. Opmerkelijk waren dan ook de uitspraken van president Pedro Pérez van de Tabacalera, het Spaanse staatsmonopolie van tabaksverkoop. In een ontbijtgesprek voor de radio verklaarde Pérez dat een matig rookgedrag geenszins schadelijke gevolgen hoeft te hebben. Sterker nog: daags vijf, zes sigaretten is een uitstekende remedie tegen ziektes als Parkinson, Alzheimer en colitus ulcerosa, aldus de president. En een rokertje op z'n tijd werkt stimulerend op de ademhalingswegen in het algemeen.

Prikkelende uitspraken zo aan de vooravond van de 'Dag zonder Tabak'. De reacties bleven dan ook niet uit. De directeur-generaal van het departement Volksgezondheid, Juan José Francisco Polledo, merkte op dat elk pakje dat de Tabacalera verkoopt al sinds 1982 meldt dat roken schadelijk is voor de gezondheid. Dat om het aftreden van Pedro Pérez zou zijn gevraagd, werd bij Volksgezondheid ontkend. De topman van Tabacalera had zijn funktie per slot van rekening niet aan zijn kwaliteit als medicus te danken.

De Spaanse vereniging voor cardiologie en de Kankerbestrijding reageerden wat minder diplomatiek. Onverantwoordelijk, frivool en zonder enig wetenschappelijke fundering, zo luidde het oordeel over de uitspraken van Pérez. De president was kennelijk vergeten dat jaarlijks zo'n 40.000 Spanjaarden sterven als rechtstreeks gevolg van hun rookgedrag. Sigaretten zijn verslavender dan drank, marihuana, cocaïne en heroïne. Akelige cijfers werden gepubliceerd: de Spaanse roker van middelbare leeftijd loopt het risico zijn leven met ongeveer 23 jaar te bekorten, zo wezen studies uit.

Het bleef niet bij kritiek alleen, de president van de Tabacalera zal zich tevens moeten verantwoorden voor de rechter. Een cardioloog uit Sevilla diende een aanklacht tegen Pérez wegens het in gevaar brengen van de volksgezondheid. Ook Alfonso Oya Verdura - een patiënt met kanker aan het strottehoofd - stapte naar de rechtbank. De voormalige tabaksverslaafde, die door zijn ziekte ondermeer zijn baan verloor, vindt dat de Tabaks-president voor de rechter maar eens moet uit komen leggen waarop zijn uitlatingen zijn gebaseerd.

De 'Club de fumadores por la Tolerancia', de Rokersclub voor de tolerantie, nam de verdediging van Pérez voor zijn rekening. De zaken liggen niet zo simpel, zo verklaarde een woordvoerder van het rookgenootschap. Een astmalijder zal het roken van een sigaret waarschijnlijk niet overleven, zoveel is zeker, maar een ander kan zich met een paar sigaretjes juist op zijn gemak voelen, zo vervolgde hij zijn redenering. En had men zich wel eens gerealiseerd wat er zoal uit de uitlaatpijp van een auto kwam? Terwijl er niets op een auto staat over de schadelijkheid voor de gezondheid.

En wat te denken van de operavedette Montserrat Caballé die voor haar oefeningen eerst een paar mentholletjes wegpaft omdat die volgens haar eigen zeggen de stem een beetje losser maken? Onder de grote denkers en genieën komt trouwens een opmerkelijk hoog percentage rokers voor, weet de Rokersclub. Picasso en Camus bijvoorbeeld.

Toch is ook binnen de de Tabacalera het zaad der twijfel gezaaid. Het staatsmonopolie (omzet rond de tien miljard gulden, 140 miljoen gulden winst, zestienduizend tabakswinkels) vertrouwt de toekomst van de rookwaar evenmin. Het grootschalige distributie-apparaat van de onderneming heeft zich inmiddels gestort op uiteenlopende produkten als koekjes, lederwaren, bier en melkprodukten.