Serviërs laten 120 VN-gijzelaars vrij

PALE/ WASHINGTON, 3 JUNI. Bosnische Serviërs hebben vannacht 120 gegijzelde militairen van de VN-vredesmacht UNPROFOR vrijgelaten, ongeveer een derde deel van hun totale aantal gijzelaars, maar in de tussentijd 46 nieuwe gijzelaars gemaakt. Eerder hadden zij een Amerikaanse jachtbommenwerper van het type F-16 neergeschoten.

Het Nederlandse kabinet laat het besluit om extra troepen te sturen naar het voormalige Joegoslavië afhangen van het overleg over de vorming van een snelle-interventiemacht. Veertien ministers van defensie van landen van de EU en de NAVO vergaderen hierover vandaag in Parijs. Het zenden van extra mariniers naar Bosnië behoort tot de mogelijkheden, zei gisteravond premier Kok, na het kabinetsberaad, maar een principe-besluit is nog niet genomen.

VN-militairen uit Frankrijk, Zweden, Groot-Brittannië en Canada waren onder de 120 man die vannacht met bussen naar het militaire vliegveld van Belgrado werden vervoerd, vanwaar zij per vliegtuig naar het VN-hoofdkwartier in Zagreb zouden doorreizen. De Bosnisch-Servische leider Radovan Karadzic sprak van een daad van goede wil, die hij graag beantwoord wilde zien door de internationale gemeenschap.

Ook de Servische president Milosevic repte in een boodschap aan de Franse president Chirac van een gebaar van goede wil. Chirac had zijn Servische ambtgenoot gevraagd zijn invloed aan te wenden om de VN-militairen vrij te krijgen. Onder andere hebben de Bosnische Serviërs gevraagd om beëindiging van luchtaanvallen door de NAVO.

Maar tegelijkertijd meldde de Canadese minister van defensie dat 30 Canadese VN-militairen door Bosnische Serviërs waren ontwapend. Zij zijn overgebracht naar de politiepost van Ilijas, 35 kilometer ten noordwesten van Sarajevo. Eerder op de dag had UNPROFOR meegedeeld dat nog 16 Franse VN-militairen in handen van de Bosnische Serviërs waren geraakt, nadat zij ertoe waren gebracht een wapenopslagplaats ten noorden van Sarajevo aan hen over te dragen. Er zijn nu nog al met al circa 300 VN-militairen in handen van de Bosnische Serviërs.

De Amerikaanse F-16 werd neergeschoten boven Servisch gebied in het noorden van Bosnië, aldus het NAVO-hoofdkwartier in Napels. Het een-persoonsvliegtuig, dat waarschijnlijk door een Servische SAM-6 luchtdoelraket is getroffen, maakte deel uit van operatie 'Deny Flight', waarmee de NAVO op verzoek van de VN het vliegverbod in het Bosnische luchtruim afdwingt.

Het is het tweede NAVO-vliegtuig dat de Serviërs hebben neergeschoten.

Pag.5: Grootscheepse zoekactie NAVO naar piloot F-16

In april vorig jaar werd een Britse Sea Harrier neergeschoten tijdens gevechten tussen de Serviërs en de moslims om de enclave Gorazde, waarbij de NAVO op verzoek van de VN-vredesmacht in Bosnië intervenieerde. Eerder deze week vuurden Serviërs bij Sarajevo raketten af op een Nederlands en een Frans verkenningsvliegtuig, die geen doel troffen.

De NAVO is een grootscheepse operatie begonnen om de piloot van het neergehaalde vliegtuig te zoeken, die zich met zijn schietstoel gered zou hebben. Maar volgens niet-officiële berichten is de piloot in handen van de Bosnische Serviërs. Karadzic zelf noemde de NAVO-vluchten gisteren “onwettig” en “misdadig”.

President Clinton heeft gisteren in een korte verklaring zijn bezorgdheid getoond over het incident. “Ik ben heel bezorgd over het verlies van onze F-16 boven Bosnië en het lot van de Amerikaanse piloot en we volgen de situatie nauwkeurig”, zei hij. “Ik wil herhalen en absoluut duidelijk maken dat ons beleid ten aanzien van Bosnië standvastig blijft”. Hij zei dat hij gistermorgen met de Franse president Chirac had getelefoneerd over het incident.

De woordvoerder van het Witte Huis, Michael McCurry, zei dat het verlies van de F-16 Clinton er niet van zou weerhouden om Amerikaanse troepen op te stellen bij het hergroeperen van de VN-vredesmacht. Volgens de woordvoerder was Clinton bereid om zware kritiek van het Congres te trotseren als hij tot het sturen van troepen naar Bosnië over zou gaan. McCurry zei wel dat de Amerikaanse troepen geen deel uit zouden maken van de vredesmacht.

De Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Newt Gingrich, zei te hopen dat Clinton “het Congres goed zal raadplegen voor hij iets doet dat Amerikaanse levens in gevaar brengt en het Amerikaanse prestige op het spel zet”. De Republikeinse senator en presidentskandidaat Richard Lugar zei dat enig Amerikaans beleid ten aanzien van Bosnië “moeilijk valt te vinden. Clinton probeert het probleem al verscheidene weken te negeren”.

Minister van defensie William Perry en de voorzitter van de verenigde chefs van staven, generaal John Shalikashvili, hebben gisteren met Clinton overleg gevoerd over de situatie in Bosnië, alvorens naar Parijs te vertrekken voor NAVO-overleg vandaag. Het gaat om een bijeenkomst van ministers van defensie van de NAVO-lidstaten en de Europese Unie in Parijs, die zich beraden over de oprichting van nieuwe snelle interventiemacht in Bosnië. De strijdmacht, die nu in opbouw is in de Adriatische Zee en Kroatië, moet de VN-macht in Bosnië extra bescherming bieden.

De Veiligheidsraad veroordeelde vanmorgen het neerschieten van de F-16 en eiste de “onvoorwaardelijke vrijlating” van alle gijzelaars die door de Bosnische Serviërs worden vastgehouden. Volgens de Raad is de gijzeling een “onacceptabele schending” van het volkenrecht.

De Franse minister van buitenlandse zaken Hervé de Charette noemde het neerhalen van het NAVO-vliegtuig gisteren door de Bosnische Serviërs “opnieuw een serieus incident”. “Het bewijst dat de spanning groot is in Bosnië-Herzegovina en dat we druk moeten uitoefenen.” De Charette deed een oproep op de VS om troepen te sturen naar Bosnië. Hij signaleerde dat president Clinton daar de laatste tijd positiever tegenover staat dan in het verleden.”

De Charette zei dit gisteren in het Italiaanse Messina waar alle ministers van buitenlandse zaken van de Europese Unie bijeen waren om het begin van de Europees Economische Gemeenschap te herdenken. De Britse minister van buitenlandse zaken Douglas Hurd zei dat de VN-vredesmacht in Bosnië moet blijven, maar wel met een beter mandaat en betere coördinatie met de NAVO.

Tijdens een gesprek dat de vijftien ministers van buitenlandse zaken gistermiddag over Bosnië voerden, bleek dat behalve Groot-Brittannië ook Frankrijk aandringt op een actiever optreden in Bosnië. De Nederlandse minister van buitenlandse zaken Van Mierlo zei na afloop dat hij had voorgesteld het huidige mandaat niet te vergroten, maar de interpretatie ervan zo op te rekken dat de VN-troepen meer mogelijkheden hebben om zich te verdedigen. De Britten zouden hiermee akkoord gaan, maar voor de Fransen gaat dit voorstel niet ver genoeg. Functionarissen in Parijs zeiden tegelijk dat de gijzeling van de 16 Fransen van gisteren de noodzaak van een snelle-interventiemacht onderstreepte. Van de overige EU-landen heeft alleen Portugal zich uitgesproken, dat tegen een actiever optreden is.