Hollands Dagboek

Mgr. dr. Martinus Petrus Maria Muskens (1935) is sinds juli vorig jaar bisschop van Breda. Muskens werd in 1962 priester van het bisdom Den Bosch. Hij studeerde missiologie en is gepromoveerd op de orthodoxe islam versus de nationale cultuur in Indonesië en de plaats van de katholieke kerk daarin. Tot 1977 was hij verbonden aan de Indonesische Bisschoppenconferentie. In 1978 werd hij rector van het Nederlandse College in Rome. Hij publiceerde een boek over de geschiedenis van de Nederlanders in Rome en een boek over de Friezen.

Donderdag 25 mei

Vandaag is het Hemelvaartsdag. Degenen onder ons die nog opgevoed zijn met de oud Latijnse Liturgie, denken dan direkt aan het prachtige introitusgezang: 'Viri Galilaei...': “Mannen van Galilea wat staat gij verbaasd naar de hemel te kijken...”. Gelukkig heb ik daar weer van mogen genieten, niet in Breda maar in de kathedraal van Brugge. Daar ben ik met secretaris Harry Lommers en onze bibliothecaris Hans de Jong door bisschop Roger Vangheluwe uitgenodigd om aanwezig te zijn bij de jaarlijkse Heilig Bloedprocessie. Eerst nemen we om elf uur in de kathedraal deel aan de Eucharistieviering. Deze wordt geleid door de Vlaamse curiekardinaal Jan Schotte, afkomstig uit het dorp Beveren-Leie. Jan Schotte is zijn Vlaamse cultuur altijd trouw gebleven. Ik heb hem in Rome zestien jaar goed gekend.

Ook pater Jerome Hendriks is er, een andere goede kennis. Hij reist vaak door China en heeft nu een groep Chinezen meegebracht, o.a. een concelebrerende priester uit Binnen-Mongolië, waar een oom van Jan Schotte bisschop was en van wie deze nu het borstkruis draagt. Omdat ik China doorkruist heb, wilde de groep met mij op de foto.

Om kwart voor een ontving de bisschop van Brugge zijn gasten op een goede maaltijd. Ik krijg mijn plaats aangewezen tussen de gastheer en Abba Marcus, een bisschop in de Egyptische Koptische kerk, maar van origine een echte Amsterdammer. De nuntius uit Brussel zit tegenover mij. Een goede aanleiding om weer even wat Italiaans te praten.

Na de maaltijd begeven wij ons naar de tribune, waar de Heilig Bloedprocessie aan ons voorbij trekt. Helaas regent het, hetgeen de deelnemers aan de processie overigens niet verhindert de bijbelse taferelen met grote ernst en devotie uit te beelden tussen de overal met toeschouwers volgepakte trottoirs. Er zijn families in Brugge die al zestig jaar dezelfde rol vervullen.

Bepaalde scenes werden vroeger altijd uitgebeeld door een van de gildes, door broederschappen of door een van de buitenlandse handelskolonies in deze stad. De zogenaamde 'smalle steden' namen ook een deel van de processie voor hun rekening. Deze plaatsen deelden de bloei van de stad Brugge. Daaronder zie ik drie plaatsen uit mijn bisdom, voorheen tot het ongedeelde Vlaanderen behorend, nu tot Zeeuws-Vlaanderen: Aardenburg, Oostburg en IJzendijke.

De reliek van het Heilig Bloed zou volgens een legende medio twaalfde eeuw vanuit Jeruzalem naar Brugge zijn gebracht. Meer waarschijnlijk is, dat de reliek met vele andere in de dertiende eeuw door kruisvaarders uit Constantinopel geroofd werd. De reliek zit in een groot massief zilveren schrijn, en vormt het sluitstuk van de processie. De prelaten zelf dragen deze schrijn. Telkens twee van hen dragen het een halve kilometer of zo. Ook kardinaal Wojtyla (de huidige paus) deed hier eens aan mee. Voorop als eerste de bisschop van Brugge. Ik heb ook mijn halve kilometer het schrijn getorst. Deze is loodzwaar. Dat is niet zo erg, maar de draaglatten zijn zo dicht bij elkaar aan het schrijn bevestigd, dat je ze niet ideaal op je schouders kunt leggen.

De processie eindigt voor het prachtige stadhuis. Daar vindt de slotceremonie plaats, bidden, zingen en vendelzwaaien, waarna allen door de bisschop van Brugge met de reliek worden gezegend. De reliek wordt bewaard in de Heilig Bloedkapel, die deel uitmaakt van het stadhuiscomplex. Dit is ook typisch middeleeuws. De reliek werd aan de stad Brugge geschonken. Menig vorst of stadsbestuur wilde een kostbare reliek om zo het wereldlijk gezag onder Gods zegen te plaatsen, en om zo ook wat geestelijk gezag uit te stralen naast de kerkelijke autoriteiten. Zo bewaarden de koningen in Parijs binnen hun paleis in de 'Sainte-Chapelle' de doornenkroon van Jezus; de vorsten in Turijn bewaakten binnen hun paleis de kapel met de lijkwaden van Christus.

De gouverneur van West-Vlaanderen en de burgemeester van Brugge ontvangen vervolgens de gasten in het stadhuis. Nog een kop koffie in het bisschophuis en weer terug naar Breda. Daar is intussen het 25ste vierdaagse Jazzfestival begonnen, waaraan jazzbands uit vele landen deelnemen. Zoals elke avond een tijd bidden in de huiskapel, een zegen over de stad Breda en om half elf volgt een goede nachtrust; dit herhaalt zich elke avond.

Vrijdag

Na de gebruikelijke ochtendgymnastiek en bidden volgt om half acht de dagelijkse Eucharistieviering met twee huisgenoten. Vandaag ben ik een half jaar bisschop. Wat is mijn leven veranderd. Daarna wordt een begin gemaakt met het beantwoorden van de post. Ik verdenk de NRC er van, dat ze mij gevraagd hebben om een dagboek over deze dagen bij te houden omdat de rest van Nederland vier dagen vrijaf heeft en weinig dagboek te bieden heeft buiten vakantieverslagen. Een bisschop wordt blijkbaar verondersteld altijd wat te doen.

Het secretariaat van het bisdom heeft vandaag een verplichte snipperdag. Het is dus drie dagen rustig in huis. Zuster Petronilla zorgt voor het huishouden en de bel en zet op tijd koffie. Wat mij zeer bezighoudt is het vandaag bezorgde rapport, dat de Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten liet samenstellen over het wetenschappelijk onderzoek aan de theologische faculteiten in Nederland in de jaren 1989-1993. Aangezien ik voorzitter ben van het College van Toezicht van de Theologische Faculteit in Tilburg, moet ik me daar grondig in verdiepen. Het rapport werd samengesteld door professoren uit Nederland, België, Engeland en Duitsland. Het wordt dinsdag aan de voorzitter van de VSNU aangeboden.

Om half vijf afgehaald door Anton van Boxtel en zijn vrouw. Samen gaan we naar Den Haag, waar ik het huis van Eveline Tan inzegen onder het toeziend oog van Frans Timmermans, de voorzitter van Missio Nederland. Eveline ken ik van Indonesië.

Zaterdag

Na het ontbijt komt zuster Petronilla de komende week doornemen. Wanneer zal ik thuis de maaltijd gebruiken? Elke dag het ontbijt en verder nog vijf maaltijden thuis. Zij zal extra haar best doen voor de lunch op vrijdag met burgemeester E. Nijpels. Ook bespreken we wat te doen, als vanaf 13 juni de Chinese mevrouw Joling uit Semarang overdag het huishouden zal overnemen en zuster Petronilla zich geleidelijk terugtrekt. Met mevrouw Joling kan ik mijn Indonesische taal bijhouden. Daarna de tekst gecorrigeerd van een interview met Jacques Grijpink, dat in Brabantia zal verschijnen. Het gaat over mijn hartstocht veel literatuur te lezen. Jazzmusici trekken door de straten van het Bredase New Orleans.

Chris van Esterik heeft mijn instemming in de NRC vandaag met zijn commentaar op het boek van Remco Meijer: Oostindisch Doof: het Nederlandse debat over de dekolonisatie van Indonesië. Hella Haasse had hij nog meer kunnen prijzen. Tussen het beantwoorden van post werk ik mezelf van half vijf tot half zes door mijn sportoefeningen heen, vrije oefeningen, gewichten enz.

Zondag

Ik voel me in mijn eigen huis niet thuis. Ik hoor op zondag in een parochie te zijn. Door die vakantiedagen is dat zo gekomen. Wat zijn de lezingen en gebeden in de liturgie weer indrukwekkend. Jezus' woorden bij het Laatste Avondmaal klinken altijd weer majestueus en vertederend tegelijk. In deze week van voorbereiding op het Pinksterfeest verdiepen we ons geloof in Jezus Christus als het begin en einde van alles. Zijn volgelingen zijn wel in de wereld maar niet van de wereld. Kom Schepper H. Geest, vernieuw het aanschijn der aarde.

Om elf uur woon ik de internationale oecumenische jazz-kerkdienst in de Grote Kerk bij, “Kerkmuziek à la Nouvelle Orleans”. Wat kan er mooi op psalmteksten geïmproviseerd worden. Ds. Frans Rookmaker geeft na de eerste schriftlezing een overweging en pastor Claude Covemaeker na de tweede, over het thema van de dienst: 'Don't fence me in'. De zangeres Carol Leigh uit de USA laat ons 'Over in the Gloryland' meezingen. Het amen (eemèn) wordt langdurig geklapt en gezongen.

Even gebeld met pastoor Gielliet in Breskens. Hij heeft me gevraagd of ik hem kan helpen met een plaatsje voor zijn asielzoeker uit Ghana. Met het beantwoorden van zesendertig persoonlijke brieven heb ik de afgelopen drie dagen goed besteed. Ik ben eindelijk weer bij. Nog even kijken naar Kruispunt TV. Met beelden over twee missionarissen in resp. Zuid-Afrika en Chili wordt onze aandacht gevraagd voor de 'Week voor de Nederlandse Missionaris'. Woensdag zal ik tijdens een bijeenkomst in de Vereniging in Nijmegen het voorzitterschap van die organisatie van Mgr. J. Bluyssen overnemen.

Maandag

Voor of na de Eucharistieviering biedt ook vandaag het Getijdenboek ons uit de geloofstraditie weer prachtige meditaties om het geloof te verdiepen. Wat is er in tweeduizend jaar toch veel over de H. Schrift en de geloofsgeheimen nagedacht en doorgegeven. Het bleken onuitputtelijke bronnen tot levensverdieping, waar moderne schrijvers nieuwe en originele reflekties bijvoegen.

Pastor Anton Kamps uit Bergen op Zoom komt mij om half tien ophalen. Hij gaat in september in Rome oecumene studeren. Pastor Hans de Kort uit Heerle-Moerstraten haalt hier vandaag de regionale krant, omdat hij in Rome liturgie gaat studeren. In de markiezenstad woon ik in de 'Lievensberg' een overleg bij van twintig pastores van ziekenhuizen en verpleeginrichtingen in ons bisdom. Ik heb bewondering voor hun inzet tot een professionele aanpak van hun verantwoordelijkheden. Zij delen overigens allen de mening dat zij beter gewaardeerd worden door besturen, directies, artsen en verpleegkundigen dan zo'n twintig jaar geleden vaak het geval was. Vicaris-generaal Leo Aerden is ook aanwezig. Met hem ben ik om twee uur weer terug in Breda. De post wordt doorgenomen. Dat houdt ook nooit op.

Om vijf uur bespreking in mijn huis met burgemeester A. van de Berg van Teteringen en A. Boot uit Etten-Leur over de Westbrabantse gildedag in Raamsdonk op 18 juni. In de avond volgt nog een korte vergadering ten huize van collega Mgr. A. van Luyn in Rotterdam. In de trein lees ik de nieuwe encycliek van de paus, over de oecumene.

Dinsdag

Na de gebruikelijke bezigheden volgt om half tien een bezoek aan het Bisschoppelijk Museum, dat onder een eigen bestuur deel uitmaakt van het Breda's Museum. Er zijn moeilijkheden aangaande de mogelijkheid om exposities te houden. Men hoopt op een spoedige verhuizing naar betere lokaliteiten.

Om vier uur vervoeg ik mij in het Provinciehuis in Den Bosch. De Commissaris van de Koningin heet mij hartelijk welkom bij de academische zitting van de Benelux University, waarvan Prof. dr. Anton van der Geld de drijvende kracht is. Vandaag wordt de Benelux Leerstoel geïnaugureerd. Oud-premier Mark Eyskens van België heeft de leeropdracht voor deze leerstoel. Hij houdt een rede over 'De Derde Industriële Revolutie'. Dat de Aziaten de toekomst van de wereld in handen hebben, daar ben ik ook van overtuigd. Ady Jung en prof. Jos van Wassenhove, resp. voorzitter en secretaris-generaal van het parlement van de Benelux, zien zich een pioniersrol weggelegd binnen de Europese eenheid. Ik voel me nu ingelijfd in deze speciale universiteit, waarvoor ik in Eindhoven en Antwerpen enige colleges zal geven over godsdienst en cultuur.

Terug in Breda volgt een vergadering met een kerkbestuur in verband met de overplaatsing van hun pastoor en nog een telefoon naar het Nederlands College in Rome, waar Rev. Peter Antonysamy Abir uit India vandaag zijn proefschrift heeft verdedigd, blijkbaar met groot succes.

Woensdag 31 mei

Bijna de hele dag in Baarle Nassau doorgebracht. Om half tien Eucharistieviering bij de Benedictinessen van het H. Sacrament, waarna ik hun kapittel voorzit. De priorin wordt herkozen. Daarna volgen: lunch en rondleiding van Ton Eikenaar bij de Broeders van Sint Franciscus van het H. Kruis, die al veel jaren 'De Gaarshof' met 84 daklozen leiden; een bezoek aan de terminaal zieke pastor van Baarle Nassau, hij is pas 49 jaar oud. En tenslotte een bespreking ten huizen van A. Backx, voorzitter van de internationale organisatie van katholieke leerkrachten, waarvoor hij binnenkort naar Canada en Ghana moet. In de avonduren kan ik de vergaderingen van morgen in Utrecht en Nijmegen nog voorbereiden.