Heer Novgorod de Grote

Voor het blad Schaaknieuws had Jules Welling tijdens het VSB-toernooi een gesprekje met Lautier. Het toernooi van Belfort 1988 kwam ter sprake en Lautier haalde een oude herinnering aan Kasparov op: “Ik was daar ook, 15 jaar oud en via meneer Jean-Paul Touzé, de toernooidirecteur, mocht ik de VIP-room in en daar zaten Kasparov en Beljavski te analyseren. Op een gegeven moment liet Kasparov een variant zien die naar zijn zeggen tot mat leidde, maar er zat een levensgroot lek in. Ik liet dat aan hem zien, hij keek me aan en vroeg toen of ik als non-VIP verwijderd kon worden.

Hij zal het zich wel niet meer herinneren, maar ik zal dat moment niet gauw vergeten.“ Aan het eind van het gesprek werd Lautier gevraagd wat zijn ambitie was en hij zei: “De plaats van Gazza innemen.“ 'Gazza' is de bijnaam van Kasparov en verwijst naar een Engelse voetballer die bekend schijnt te staan om zijn krachtig optreden.

Het lijkt wel een sprookje. De oude koning, grof en wreed geworden door de jaren van ongeremde machtsuitoefening, krenkt achteloos een kleine jongen tot in het diepst van zijn ziel, niet wetend dat het deze kleine jongen zal zijn die hem tien jaar later van de troon zal stoten. Of het sprookje uit zal komen, is zeer de vraag. Weinigen zien Lautier als een komende wereldkampioen. En in het pantser van Kasparov mogen tegenwoordig kleine haarscheurtjes zitten, aan vervanging lijkt hij toch nog niet toe.

Na het Amsterdamse toernooi had ik het idee dat het niet goed ging met Kasparov. Ik schreef dat hij binnen de kortste keren weer als de geweldenaar van vroeger voor de dag zou kunnen komen en ik dacht erbij: hij moet het nog laten zien. Nu, hij laat het zien. In het toernooi in het Russische Novgorod dat op het ogenblik aan de gang is, ging hij als een razende van start met 4,5 uit 5. De remise was tegen Ivantsjoek, die hem in het begin goed bij kon houden, maar na vijf ronden toch een punt achter stond, samen met Short, die een succesje wel weer eens zal kunnen gebruiken. Net als Timman trouwens. Die begon met vier remises en een nederlaag tegen Kramnik. Niet erg slecht, maar zijn vingers moeten zo langzamerhand jeuken om weer eens een winstpunt bij te schrijven.

Dit 'Heer Novgorod de Grote-toernooi' is het tweede van de drie 'PCA-classics' die dit jaar op het programma staan. Het eerste werd in april in Riga gewonnen door Kasparov en het derde zal in Zwitserland gespeeld worden. Het was de bedoeling dat steeds dezelfde spelers zouden meedoen, eventueel aangevuld met een plaatselijke ster, maar voor Novgorod heeft Anand afgezegd. Misschien om het Evans-gambiet nog eens te bestuderen, waarmee hij in Riga zo akelig door Kasparov werd opgeknoopt. Hij werd vervangen door Topalov, ook een sterke speler, maar toch lang niet zo attractief als Anand. De directeuren van de PCA schijnen nogal nijdig te zijn geweest over Anands contractbreuk, maar hun eigen organisatie is ook voortgekomen uit niets ontziende schending van afspraken, dus als ze tot bedaren zijn gekomen zullen ze wel begrip krijgen voor Anands standpunt.

Wit Kasparov-zwart Vaganian, vijfde ronde.

1. d2-d4 e7-e6 2. c2-c4 d7-d5 3. Pb1-c3 Lf8-e7 4. Pg1-f3 Pg8-f6 5. Lc1-f4 0-0 6. e2-e3 c7-c5 7. d4xc5 Le7xc5 8. Dd1-c2 Pb8-c6 9. a2-a3 Dd8-a5 10. 0-0-0 Lc5-e7 In dezelfde ronde had Ivantsjoek, die op dat moment nog maar een half punt op Kasparov achter stond, met wit tegen Ehlvest precies dezelfde stelling op het bord. Ivantsjoek deed het gebruikelijke 11. g4 en na 11...dxc4 12. Lxc4 a6 13. Ld3 Kh8 14. g5 hielden ze er opeens mee op: remise. Kasparov heeft een heel ander plan: stukkenspel tegen h7. 11. h2-h4 d5xc4 12. Lf1xc4 b7-b6 13. Pf3-g5 Lc8-a6 14. Pc3-e4 g7-g6 15. Pe4xf6+ Le7xf6 16. Pg5-e4 Lf6-e7 Zwart zou veel liever 16...Lg7 spelen, maar dat gaat niet, omdat wit eenvoudig 17. Lxa6 Dxa6 18. Dxc6 speelt. Met de loper op e7 zou dat weerlegd worden door 18...Tac8 19. Lc7 Txc7 20. Dxc7 Tc8, maar met de loper op g7 heeft wit dan 21. Td8+ 17. Lc4xa6 Da5xa6 18. Kc1-b1 Da6-b7 Dit is te langzaam. Na 18...Tac8 zou wit niet dezelfde aanval als in de partij kunnen opzetten. Misschien was zwart bang dat wit dan met 19. Dd3 op een iets beter eindspel zou aansturen, maar dat zou toch minder erg voor hem zijn dan wat hem in de partij overkomt. 19. h4-h5 Tegen de witte aanval is geen goede verdediging. Zwart moet het van zijn tegenaanval hebben, maar die komt te laat. 19...Ta8-c8 20. h5xg6 Nu zou zowel 20...hxg6 als 20...fxg6 zeer slecht voor zwart zijn. 20...Pc6-b4 Zwart gaat door op de ingeslagen weg, maar hij zal in zijn hart al wel geweten hebben dat er iets niet deugde aan zijn tegenspel, al zag hij hier nog niet wat het precies was. 21. g6xh7+ Kasparov zal hier heerlijke herinneringen hebben gehad aan een partij tegen Kramnik van vorig jaar, ook in Novgorod, waarin hij ook zo mooi won met een doorstoot van de h-pion. 21...Kg8-h8 Na 21...Kg7 wint wit met 22. Le5+ f6 (of 22...Kg6 23. Pc5+ Pxc2 24. Pxb7 en wit wint materiaal) 23. Pxf6 Lxf6 (of 23...Pcx2 24. Pg8+ en wit haalt op h8 een nieuwe dame die zwart mat gaat zetten) 24. Lxf6+ Txf6 (of 24...Kxf6 25. Th6+ Ke7 26. Dg6 en wit wint) 25. Dxc8 Dxc8 26. h8D+ Dxh8 27. Td7+ en wit blijft een kwaliteit voor. 22. Lf4-e5+ f7-f6 23. Pe4xf6 Le7xf6 24. Le5xf6+

En hier vielen zwart de schellen van de ogen. Na 24...Txf6 wint wit met de kleine maar elegante zet 25. Dc3! Zwart gaf op.

Ook Ivantsjoek, bij geen enkel wereldkampioenschap betrokken maar dit jaar al winnaar van Linares en van het Kremlin Stars rapid-toernooi, speelde een heel mooie partij.

Wit Ivantsjoek-zwart Joesoepov, eerste ronde

1.e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pg8-f6 3. d2-d4 Pf6xe4 4. Lf1-d3 d7-d5 5. Pf3xe5 Pb8-c6 6. Pe5xc6 b7xc6 7. 0-0 Lf8-e7 Joesoepov heeft een merkwaardige voorkeur voor deze variant. In de kandidatenmatch tegen Timman in 1992 had hij deze stelling met de loper op d6, en ook toen kreeg hij moeilijkheden door zijn zwakke damevleugelpionnen. 8. c2-c4 0-0 9. Pb1-c3 Pe4xc3 10. b2xc3 d5xc4 11. Ld3xc4 Lc8-f5 12. Lc1-f4 Le7-d6 13. Lf4-g3 Tf8-e8 14. Dd1-a4 Lf5-e4 15. Ta1-e1 h7-h5 16. f2-f3 Le4-d5 17. Te1xe8+ Dd8xe8 18. Tf1-e1 De8-d8 19. Lc4xd5 c6xd5 20. Da4-c6 Ld6xg3 21. h2xg3 Ta8-b8 22. Te1-e5 De zwarte pionnen vallen, zwart moet het van de koningsaanval hebben en die lijkt nog lang niet ongevaarlijk. 22...h5-h4 23. Kg1-h2 h4xg3+ 24. Kh2xg3 Tb8-b6 25. Dc6xd5 Dd8-b8 26. Dd5-d7 Tb6-g6+ 27. Kg3-f4

Onbevreesd voorwaarts. Zwart kan de witte koning niets aandoen. 27...Kg8-h7 28. Te5-h5+ Kh7-g8 29. Th5-b5 Tg6-f6+ 30. Kf4-e3 Db8-f8 31. Dd7xc7 Df8-e8+ 32. Tb5-e5 De8-a4 33. Dc7-c8+ Kg8-h7 34. Te5-e8 Kh7-g6 35. Dc8-g4+ Kg6-h7 36. Dg4-h5+ Tf6-h6 37. Dh5-f5+ Th6-g6 38. Df5xf7 Zwart gaf op.