Dissidenten in China willen 'de nacht' levend houden

Komende nacht is het zes jaar geleden dat het Chinese leger met harde hand een einde maakte aan de democratische studentenbeweging. Er heeft momenteel een opleving van dissidente geluiden plaats, profiterend van de onzekerheid over het Chinese leiderschap.

De meeste dissidenten zitten gevangen, anderen worden scherp in de gaten gehouden en iedere politieke activiteit wordt in de kiem gesmoord, maar China's kleine groep activisten laat zich niet klein krijgen. De afgelopen weken is gebleken hoezeer zij nog van zich doen spreken, maar ook hoezeer het Chinese regime bevreesd is voor een herhaling van de pro-democratische studentenprotesten die in het voorjaar van 1989 in Peking plaatshadden.

In vijf gedurfde petities die de Chinese partijleiding en het parlement de laatste weken bereikten - de opmerkelijkste sinds 1989 - heeft een honderdtal Chinese intellectuelen zijn ongenoegen kenbaar gemaakt over het huidige regime. Daarin hebben zij onder meer de rehabilitatie geëist van de slachtoffers van het neerslaan van de studentenprotesten, dat morgen zes jaar geleden plaatshad.

De Chinese autoriteiten hebben de afgelopen jaren alle moeite gedaan de herinneringen aan het militaire geweld op het Plein van Hemelse Vrede in de nacht van drie op vier juni 1989 uit het collectief geheugen te wissen. Het Volksbevrijdingsleger richtte destijds zijn geweren op de demonstrerende menigte; enkele honderden studenten kwamen om het leven.

Maar China's dissidenten zijn vastbesloten de gebeurtenissen van die nacht levend te houden. In de laatste twee petities hebben zij de Chinese machthebbers opgeroepen tot de herziening van het officiële oordeel met betrekking tot de protesten. Het regime heeft de demonstraties afgedaan als een 'actie van contra-revolutionaire elementen'.

In tegenstelling tot voorgaande petities hebben de dissidenten ook de aandacht gevestigd op andere interne problemen die China parten spelen. Zo eisen zij de aanpak van de immense corruptie binnen de partij en hervormingen op constitutioneel en politiek gebied. Vooraanstaande intellectuelen, van wie wordt aangenomen dat ze over zeer goede contacten beschikken in de hoogste politieke kringen, plaatsten hun handtekening onder de petities. Onder hen bevonden zich enkele intellectuelen die, zoals de 88-jarige atoomexpert Wang Gangchan, nooit eerder kritiek hadden geleverd op het regime.

Alom wordt aangenomen dat de opleving van dissidente geluiden het gevolg is van het naderbij komen van de vierde juni. Maar waarschijnlijker is dat de felle petities voortkomen uit de onzekerheid die in China bestaat over wie de touwtjes in handen heeft.

De dissidenten maken dankbaar gebruik van de geruchten die bestaan over een machtsstrijd in de communistische partijtop die met het ouder worden van de hoogbejaarde opperste leider in ruste, Deng Xiaoping, steeds meer aan de oppervlakte lijkt te komen.

Het vermoeden dat het einde van een politiek tijdperk nabij is, geeft de dissidenten hernieuwde moed om kritiek te leveren op het systeem en het gewelddadige ingrijpen in juni 1989. Voor de dissidenten zijn de massale demonstraties op het plein en het daarop volgende militaire optreden het symbool geworden van het falen van de Chinese politiek.

De leiders in Peking verdragen echter geen kritiek en treden ongewoon hard op tegen de dissidenten. In de drie weken dat een campagne tegen 'contra-revolutionairen' gaande is, zijn ten minste 25 dissidenten in hechtenis genomen, ondervraagd of verdwenen. Onder hen bevinden zich een aantal ondertekenaars van de petities, zoals de voormalige studentenleider Wang Dan (25) die voor zijn aandeel tijdens de studentenprotesten in 1989 al twee jaar heeft gevangen gezeten.

Volgens buitenlandse diplomaten in Peking maakt de Chinese regering zichzelf steeds ongeloofwaardiger. Uit de onderdrukking van politieke activisten blijkt dat er meer aan de hand is dan het regime wil toegeven, zo beweren zij. Want heeft de Chinese regering niet altijd gezegd dat de perikelen rond het Plein van de Hemelse Vrede een opzichzelf staand incident zijn geweest? Waar maken zij zich dan nu nog druk over?

De strenge veiligheidsmaatregelen die aan de herdenking van dit jaar vooraf zijn gegaan, komen waarschijnlijk voort uit de angst die in Peking bestaat dat bij instabiliteit - al dan niet veroorzaakt door de dissidenten - in de partijtop koppen zullen gaan rollen. Blijkbaar is de machtsstrijd in China dermate groot dat oprechte vrees bestaat dat een toename van de activiteit van de dissidenten leidt tot verstoring van het wankel evenwicht in de Chinese partijtop.