Cao-ruzie brengt emotie in supermarkten

ROTTERDAM, 3 JUNI. De CAO-acties in de supermarktsector, die gisteren de derde week zijn ingegaan, leveren steeds vaker emotionele taferelen op in de winkels. De werkgevers beschuldigen de bonden ervan de regels van het spel te overtreden, de vakbonden verwijten de werkgevers intimidatie-praktijken.

De nieuwe actievorm van de vakbonden, waarbij klanten op verschillende manieren het boodschappen doen onmogelijk wordt gemaakt, heeft de sfeer van de staking duidelijk veranderd. De vakbonden zijn sinds donderdag - na raadpleging van hun achterban - van tactiek veranderd. Probeerden zij eerst iedere dag een aantal supermarkten gesloten te houden door het eigen personeel het werk te laten neerleggen, nu verzamelen ze stakingsbereide werknemers uit verschillende filialen om in andere supermarkten actie te gaan voeren.

Die acties hebben bijvoorbeeld plaats in de vorm van pseudo-aankopen (zoveel boodschappen bij de caissières deponeren dat ze niet verder kunnen gaan met het aanslaan van de artikelen). Een andere variant, die de vakbonden gisteren bij een Albert Heijn-supermarkt in Zaandam hebben uitgevoerd, is het weghalen van zo'n 150 winkelwagentjes.

De acties in de supermarkten zijn het gevolg van het vastgelopen CAO-overleg voor 200.000 werknemers in de supermarktbranche. Grootste breekpunt is de hoogte van de toeslagen voor personeel dat werkt in de avonduren of op zaterdag. De werkgevers willen deze toeslag terugbrengen van 50 naar 20 procent, de vakbonden eisen (afhankelijk van de tijdsperiode) toeslagen van 30 tot 75 procent.

Nadat de werkgevers twee weken geleden weigerden in te gaan op een door de bonden verstuurd ultimatum zijn vervolgens stakingsacties uitgebroken. Vanaf het begin kampten de bonden (die ongeveer tien procent van het personeel organiseren) met het probleem dat ze niet voldoende stakers bij elkaar kregen om de supermarkten massaal dicht te krijgen. Na overleg met de achterban afgelopen woensdag, waarbij 300 leden aanwezig waren, hebben de bonden echter besloten de acties toch door te zetten.

Volgens de vakbonden proberen de bedrijfsleiders in de filialen het personeel via intimidatiepraktijken aan het werk te houden. Tijdens een regionale bijeenkomst in Rotterdam deze week vertelden aanwezige supermarktwerknemers dat zij werden gedreigd met negatieve aantekeningen in hun functioneringsdossiers of met overplaatsing naar andere filialen. Om de bezetting in de door stakers getroffen winkels op peil te houden, zouden werkgevers hulpkrachten veel extra geld bieden om te komen werken.

De werkgevers verwijten de vakbonden op hun beurt met de nieuwe actievorm de eigen collega's en de klanten zwaar te duperen. Dat daarbij in de getroffen winkels emotionele taferelen plaatshebben, is volgens hen begrijpelijk. “Als je ziet hoe ze te keer gaan in die winkels, dan zie je de emoties hoog oplopen”, zegt een woordvoerder van supermarktketen Albert Heijn. Op het hoofdkantoor van Albert Heijn is grote ontevredenheid over de manier waarop de bonden nu actie voeren. “Het is zo ontzettend kinderachtig”, aldus de woordvoerder.

De woensdag voor het eerst toegepaste taktiek om een overvloed aan produkten uit de schappen te halen en bij de kassa's te deponeren, heeft in verschillende getroffen filialen tranen opgeleverd bij het niet-stakend personeel. “De stakers zijn doelbewust bezig om collega's te pesten”, aldus Albert Heijn. “Ze halen produkten uit de vers-schappen die vervolgens weggegooid kunnen worden. Als de actievoerders weer vertrokken zijn, moeten hun collega's alles weer opruimen.”

Ook bij de Vereniging van Grootwinkelbedrijven in Levensmiddelen (VGL), die een groot deel van de werkgevers vertegenwoordigt, is men van de nieuwe actievormen allerminst gecharmeerd. Secretaris R. Jacobs, die namens de VGL de CAO-onderhandelingen voert, hoopt dat de bonden zelf snel tot inkeer komen. “Hun eigen mensen beginnen zich al tegen hen te keren, heb ik begrepen. Die zeggen wel actie te willen voeren, maar niet op de manier zoals de Dienstenbonden het nu doen.”

De werkgevers zijn volgens hem nog niet zover dat ze de acties daadwerkelijk willen verbieden, bijvoorbeeld via een kort geding. “We zijn er niet op uit de zaak te laten escaleren”. Wel is er volgens hem de afgelopen dagen intern overleg gevoerd over de manier waarop bedrijfsleiders zich tegen de acties kunnen wapenen. “We hebben onze ideeën uitgewisseld”, zegt Jacobs. Wat die ideeën behelzen, wil hij niet zeggen.

Ook bij de vakbonden erkent men dat de verharding van de acties tot fellere reacties van klanten en niet-stakend personeel leidt. “Maar bij de stakers waren de emoties al hoog opgelopen doordat de werkgevers steeds stakingsbrekers proberen in te zetten”, zegt onderhandelaar W. Noordman van de FNV Dienstenbond. Volgens hem zullen de hardere actiemiddelen - door de leden eufemistisch funshoppen gedoopt - alleen ingezet worden in filialen waar personeel van elders wordt ingezet om de winkel draaiende te houden. Hoewel volgens Noordman nog steeds overeind staat dat de acties gericht zijn tegen de directies en niet tegen de klanten, erkent hij dat de laatsten wel onder de acties lijden. “De klant zal er meer last van krijgen. Dat kunnen we niet vermijden.”