Samen met Moskou

RUSLAND is terug als een mogendheid van betekenis in de Europese regio. Ofwel zij treedt aan als zodanig want de Russische invloed heeft zich niet eerder via dat kanaal gemanifesteerd. Ditmaal opereren de Russen vanaf een politiek platform dat zowel steunt op het voornemen om met het Westen samen te werken, als op de onuitroeibare overlevering dat datzelfde Westen moet worden gewantrouwd. De dubbelzinnigheid in de Russische houding kwam deze week tot uiting in het optreden van minister Kozyrev op de NAVO-conferentie in Noordwijk. De bewindsman tekende daar verschillende samenwerkingsovereenkomsten met de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie na even tevoren te hebben uiteengezet dat Rusland uitbreiding van de NAVO met landen in Oost-Europa blijft verwerpen.

De Russische dubbelzinnigheid spiegelt zich in die van het Westen. Logisch gesproken had Kozyrev gelijk toen hij opmerkte dat uitbreiding van de NAVO slechts tegen Rusland gericht kon zijn en dat als er al een andere vijand was gesignaleerd, Rusland juist in het Europese veiligheidssysteem moest worden betrokken. De werkelijkheid is natuurlijk dat de uitbreiding gericht is tegen (ook voor de gemiddelde Rus) minder aangename ontwikkelingen in Rusland zelf. Maar dat wil de diplomatie niet hardop gezegd hebben. De voorgenomen samenspraak met de Russen is dan bedoeld voor het geval die verstoringen uitblijven of, zonodig, om die te voorkomen. Misschien verdient het voorkeur de verschillende eventualiteiten in een open gesprek maar eens de revue te laten passeren.

Het risico van het gepraktizeerde diplomatieke kiekeboe is duidelijk in Bosnië. De contactgroep, waarvan Rusland lid is, wordt geacht partijen al onderhandelend tot elkaar te brengen. Maar als de NAVO overgaat tot bombardementen, zoals vorige week, blijkt Moskou niet nauwkeurig te zijn ingelicht. Dat geeft de Russen dan weer een lichte voorsprong als, zoals nu, de NAVO bakzeil haalt. Met Moskou was vorig jaar afgesproken dat het niet meer voor verrassingen zou worden geplaatst. Als er open kaart was gespeeld, had het Westen nu een geloofwaardiger positie ingenomen.

WIL DE RELATIE tussen Rusland en het Westen toekomst hebben, dan is een volwassen omgang een eerste vereiste. Verschillen van mening moeten niet worden weggemoffeld maar toegelicht opdat partijen elkaars motieven en argumenten kunnen wegen. De Russische handelwijze in Tsjetsjenië kan het Westen om verschillende redenen niet accepteren. Het toont immers hoe de Russen hun doel bereiken. Maar als er strategische redenen zijn om zich erbij neer te leggen, kan dat worden geconstateerd. Andersom geldt vanzelfsprekend hetzelfde. Er is bijvoorbeeld geen economische, militaire of zelfs maar historische reden om zich in Bosnië door Moskou de wet te laten voorschrijven. Daarbij kunnen gemaakte afspraken, zoals gezegd, gewoon worden nagekomen.

Het probleem met de uitbreiding van de NAVO is dat het Westen voor zichzelf nog geen duidelijk beeld heeft van die uitbreiding. De NAVO is een verdedigingsorganisatie, niet alleen op papier maar ook in praktische strategie en beschikbare middelen. Wie het karakter van de NAVO geen geweld wil aandoen, zal voor de nieuwe leden dezelfde feitelijke omstandigheden moeten scheppen als voor de oude. Anders zal dat gebeuren, waarvan minister Kozyrev dezer dagen de wenselijkheid uitsprak: de NAVO degenereert tot een van de tandeloze politieke organisaties die zich met de Europese veiligheid bezighouden.