Michael Jackson als communist

Toen het communisme nog in Oost-Europa regeerde, kon men ook in het Westen kleding kopen die was bedrukt met hamers, sikkels en de letters CCCP. En elke toerist die Moskou had bezocht, kwam terug met Lenin-speldjes. Sommigen droegen die ook nog een paar weken. Meestal niet uit overtuiging, maar als een trofee en soms als lichte provocatie, zoals punks zich ooit tooiden met swastika's. Eind jaren tachtig kon men op modeshows zelfs modellen zien paraderen in jassen die waren geïnspireerd op de kleding van Trotski's Rode Leger uit de beginjaren van de Sovjet-Unie. Echt doorgezet heeft deze trend zich niet. Het westerse straatbeeld is nooit beheerst geweest door mensen in Sovjet-kleding. Misschien heeft een vage angst voor de kleding en symbolen van de vijand een doorbraak verhinderd.

Nu de Sovjet-Unie en het Oosteuropese communisme voorlopig tot het verleden behoren, is er blijkbaar geen reden meer voor dergelijke angstgevoelens. In ieder geval duiken in steeds meer reclamefilmpjes beelden op die horen bij het communistische verleden, en zelfs de manier van filmen staat in de constructivistisch-communistische traditie. Zo worden bioscoopbezoekers en tv-kijkers tot het drinken van Amstel 1870 aangezet door een vuurtorenwachter die zo uit Stalins Rusland afkomstig lijkt. Even heroïsch als een staalarbeider in Magnitogorsk zet hij tandwielen in beweging en de montage van de zwart-wit-beelden is rechtstreeks ontleend aan films van Dziga Vertov en Sergej Eisenstein. Hetzelfde geldt voor een reclamefilm voor, ik meen, shag, waarin een schip en stoere zeelui de hoofdrol spelen. En spijkerbroeken worden tegenwoordig aangeprezen door halfnaakte mannen die vroeger in socialistisch-realistische schilderijen het land bewerkten. De wervende tekst is al even socialistisch getint: 'Lee. The jeans that built America'.

De annexatie van de communistische beeldtaal door de reclame- en videowereld heeft een voorlopig hoogtepunt bereikt in de aankondiging van de nieuwe videoclip van Michael Jackson die MTV deze week uitzond. We zien de androgyne popster in een militaristisch kostuum paraderen, op weg naar een door zuilen omzoomd plein waar zich een immense menigte heeft verzameld. Daar staat een reusachtig object dat door een doek aan het oog wordt onttrokken. Helikopters vliegen eromheen, een knal volgt, het doek zakt en het object blijkt een beeld van de kindervriend Michael Jackson, zeker honderd meter hoog. Het publiek is verrukt en valt elkaar ontroerd in de armen.

Wat wil Michael Jackson hiermee? Is dit zijn manier om de hem ten deel gevallen persoonsverheerlijking aan de kaak te stellen? Wil hij laten zien dat zijn fans zich gedragen als devote communisten? Gaat het hier om ironie? Ik weet het niet - tot nu toe is Jackson in zijn muziek en video's vaker ernstig dan ironisch geweest. Hoe dan ook, de aankondiging van Jacksons nieuwe clip bevat laat-communistische taferelen waarop de Noordkoreaanse machthebbers jaloers kunnen zijn.