Vlinders vinden hun partners in het ultraviolet

Vlinders vertonen niet alleen fraaie vleugelpatronen, maar als men ze onder ultraviolet licht bekijkt, tekent zich nog een tweede, voor mensenogen onzichtbaar patroon af. Britse zoölogen beginnen deze wonderlijke iriserende kleurpatronen te doorgronden.

Clair Brunton en Michael Majerus van de Universiteit van Cambridge keken naar de UV-patronen van Europese Coliasvlinders en die van Gobepteryx vlinders en constateerden tot hun verrassing, dat de patronen tussen individuen net zo verschillend zijn als die tussen beide soorten. Blijkbaar dienen de patronen niet zozeer om soortgenoten te herkennen, maar veeleer om ze uit elkaar te houden. Aan de hand van het UV-patroon kan een vlinder de kwaliteit van een eventuele partner of concurrent beoordelen. Het kleurpatroon ontstaat door subtiele richeltjes op de vleugelschubben, die het UV-licht onder verschillende hoeken weerkaatsen, hetgeen tot bonte patronen leidt. Brunton en Majerus bestudeerden deze patronen met een UV-gevoelige camera en ontdekten dat er grote verschillen bestaan tussen het UV-patroon en het gewone kleurpatroon op eenzelfde vleugel. Dat doet vermoeden dat beide patronen los van elkaar staan. De verschillen in UV-patroon bleken nog veel duidelijker toen men ze met een spectrometer bekeek.

Aangezien vooral de mannetjes uitgesproken UV-patronen vertonen, vermoedt men dat deze ofwel dienen om vrouwtjes aan te trekken, ofwel om de status van het mannetje te onderstrepen. De vrouwtjesvlinders vermijden paringen met mannetjes die net met een ander vlindervrouwtje hebben gepaard omdat zij in de tweede ronde nog maar 40 procent van de normale hoeveelheid sperma produceren, terwijl de vrouwtjes uit dit sperma juist veel voedingsstoffen halen. Als het mannetje al een paar weken oud is, en waarschijnlijk al gepaard heeft, wordt zijn UV-patroon duidelijk zwakker. Ook speelt mee dat grotere mannetjes, die meer sperma produceren, grotere UV-patronen bezitten. Al met al kan het vlindervrouwtje uit het UV-patroon van een mannetje dat haar benadert haar conclusies trekken.

Het ligt in de bedoeling van de onderzoekers om deze theorie experimenteel te testen door van sommige 'verse' mannetjes de UV-schubben af te schrapen en die vervolgens bij hun even verse rivalen extra op te plakken om te zien of dat van invloed is op de paringsfrequentie. (Proceedings of the Royal Society B, vol 260, pag 199).