Iets is niet goed omdat christenen dat zo vinden

De doorwerking van hedendaagse morele inzichten lijkt soms te worden geremd door het feit dat ze overeenkomst vertonen met klassiek-christelijke opvattingen. Je kunt het je als moderne vrijdenker eigenlijk toch niet permitteren aan te schuiven bij de conservatieve groeperingen waarover je je zo lang boos of vrolijk hebt gemaakt? Het is tijd voor een oproep tot zelfstandig denken.

Twee recente voorbeelden.

In HP/De Tijd van 5 mei jl. onthult Hans Crombag, de rechtspsycholoog uit Maastricht, zijn voorkeur voor het traditionele gezin als plek om kinderen groot te brengen. Hij haast zich erbij te melden dat deze voorkeur niet is ingegeven door politieke of religieuze overwegingen, maar door uitkomsten van onderzoek. Verontschuldigend vervolgt hij: “Ik vind het een uiterst truttig standpunt, in het begin schaamde ik me er zelfs voor, maar ik kan het ook niet helpen: kinderen uit intacte twee-oudergezinnen doen het in alle opzichten beter.”

Maandagavond 8 mei jl. zond de VPRO-radio een interview uit met een jeugdhulpverlener uit Amsterdam. De aanleiding was de grote belangstelling onder jongeren voor videobanden waarop echt gruwelijke gewelddaden zijn geregistreerd. De hulpverlener toonde zich vooral verontrust door wat hij zag als een onderstroom van verlies aan normbesef. Een groeiend aantal jonge mensen lijkt nauwelijks gevoelig voor het afschuwelijke van geweld. En het aantal kinderen dat zich geheel afsluit van normerende invloed door volwassenen, neemt toe. Hij zag een duidelijke samenhang met problemen in gebroken gezinnen. Maar wat betekent dat?, was de volgende vraag. Moeten we dan terug naar de conservatief-religieuze moraal waarvan we ons juist bevrijd hadden? Zouden (jonge) mensen dus niet alles mogen zien? En zou echtscheiding dus met het oog op de kinderen een kwaad zijn? Na een bevestigende reactie van de hulpverlener, liet men het heikele thema maar liggen.

Het probleem is duidelijk. De wens om libertijns-levensbeschouwelijk correct te denken botst met conservatieve uitkomsten van het gezonde verstand.

Het zou bijzonder ironisch zijn als christenen anderen in feite zouden weerhouden van een morele heroriëntering die ze juist zo vurig aanbevelen. Toen minister Ritzen in de vorige kabinetsperiode de scholen ging voorhouden dat ze een pedagogische opdracht hebben te vervullen, betuigde ik als GPV'er in de Eerste Kamer mijn sympathie. Maar ik zei erbij dat ik er allerminst zeker van was dat die sympathie het project ter versterking van waarden en normen goed zou doen. Men zou kunnen denken dat ook Ritzen onder de fatsoensrakkers is.

Het lijkt me dat christenen hier tamelijk machteloos zijn. Maar ze kunnen misschien wel meer hun best doen om misverstanden te vermijden.

Bijvoorbeeld het misverstand dat iets moreel goed is, omdat christenen dat vinden. Het is natuurlijk omgekeerd. Christenen zouden in alle bescheidenheid iets moeten vinden, omdat het goed is en dus door God gewild.

Of het misverstand dat christenen die trachten te argumenteren over moraal, niet helemaal eerlijk spel spelen, omdat ze de kaart van Gods gebod in hun mouw verborgen houden. Een collega Kamerlid reageerde eens op mijn betoog dat zondagsrust goed is voor de samenleving met de opmerking: alles goed en wel, kom nou maar voor de draad, je moet dit wel zeggen vanwege je geloof. Alsof het geloof dat God een rustdag verordend heeft iets heel anders zou zijn dan de overtuiging dat zo'n rustdag goed is voor mensen.

Trouwens, naar mijn overtuiging is niet moraal de kern van het christelijk geloof, maar vertrouwen op een genadige God, zoals Jezus Christus Hem aan mensen heeft leren kennen. Christenen zullen soms uitgesproken morele opvattingen hebben. Maar het laatste wat ze moeten doen, is het alleenvertoningsrecht van moraal opeisen.

Omgekeerd zouden niet-christenen, die liever niet in de buurt van een christelijke moraal gesignaleerd willen worden, zich niet door prestigekwesties moeten laten leiden. Van Crombag kunnen ze leren dat je de schaamte kunt overwinnen.

Dan moet een afkeer van 'fatsoensrakkerij' niet als serieus argument worden gebruikt om een herziening van de Nederlandse zedelijkheidswetgeving te bepleiten, zoals een studiegroep uit de PvdA kort geleden deed. Bescherming van de zedelijkheid is niet bij voorbaat onzinnig.

En aversie tegen het 'traditionele gezinsdenken' moet politici niet brengen tot gelijkschakeling van alle (samen)leefvormen in hun aanspraken op de mogelijkheid van adoptie, zoals D66 in de Tweede Kamer.

Zelfstandig denken is niet zo gemakkelijk. Zelfs niet voor vrijdenkers.

Misschien helpt het als mensen zich met hun modern-behoudende inzichten toch kunnen onderscheiden van de conservatieven. Zoals het ook gaat wanneer mensen een nostalgische trend in de mode volgen. Een fietser die zijn twee auto's even niet gebruikt, onderscheidt zich door het model van z'n fiets of door de snit van z'n pak toch scherp van de armoedzaaier die geen andere keus heeft dan te fietsen?

Je kunt er toch bij zeggen dat je standpunt niet politiek of religieus is ingegeven? Of dat je het eigenlijk zelf ook maar truttig vindt?