Dit is een artikel uit het NRC-archief

Vluchtelingen

Pronk is held van de dag in Rwandese regeringskringen

KIGALI, 22 MEI. De rondgang die de Nederlandse minister Pronk (ontwikkelingssamenwerking) maakte langs de verschillende hoogwaardigheidsbekleders van de jonge republiek Rwanda was zaterdag groot nieuws op de nationale zender van dat land. In het centrum van Kigali was daarvan weinig te merken. Het enige wat daar opzien baarde, was een bruiloftsstoet die toeterend rondreed. De nog steeds zichtbaar gehavende regeringsgebouwen liggen in de buitenwijken van de stad.

Maar Nederland, en meer in het bijzonder Pronk, is in ieder geval in Rwandese regeringskringen de held van de dag. Want afgelopen vrijdag besloot een informele bijeenkomst van donorlanden, de zogenoemde 'Vrienden van Rwanda', zo'n acht miljoen dollar beschikbaar te stellen voor het tribunaal dat de daders moet berechten van de genocide vorig jaar in Rwanda. En die door elektriciteitsonderbrekingen geteisterde bijeenkomst in het verblijf van de Rwandese president Bisimungu, een voormalig vakantiedorp aan de rand van Kigali, was een initiatief van de Nederlandse minister Pronk. In nauwe samenwerking met de Zuidafrikaanse rechter Goldstone die ook voorzitter is van het VN-tribunaal in Den Haag dat belast is met de berechting van oorlogsmisdadigers in voormalig Joegoslavië.

De conferentie kwam een maand nadat het revolutionaire Tutsi-leger van minister van defensie Paul Kagame, die beschouwd wordt als de werkelijke machthebber van Rwanda, het vuur opende op de verzamelde vluchtelingen in het kamp Kibeho en aldus een bloedbad aanrichtte waarvan de omvang onduidelijk is. Officiële schattingen variëren van achtduizend tot tweeduizend doden, terwijl de Rwandese president het op ruim driehonderd doden houdt. De reactie van Nederland was aanvankelijk het bevriezen van een deel van de steun (vijfeneenhalf miljoen dollar) die Rwanda ontvangt.

Dat alles bleek dit weekeinde vergeven en vergeten. Een internationale onderzoekscommissie, waarin ook Rwanda was vertegenwoordigd, kwam vrijdag tot het oordeel dat de Rwandese machthebbers geen vooropgezet plan hadden om de in het kamp Kibeho samengedreven vluchtelingen uit te roeien. Voor de Rwandese regering was die conclusie cruciaal om te ontkomen aan een veroordeling door de internationale gemeenschap.

Overigens was de ontvangst van het onderzoeksrapport over Kibeho nogal lauw. In een tweemotorig vliegtuigje op weg van Kigali naar Nairobi zaterdagavond noemde Pronk het rapport bijvoorbeeld “acceptabel”. Andere aanwezigen bij de conferentie vonden het rapport teleurstellend. Bijvoorbeeld omdat exacte gegevens over de massamoord ontbreken en omdat de verantwoordelijkheid voor het gebeurde wordt gespreid over zowat alle mogelijke partijen, behalve de Rwandese machthebbers. Ook worden de onderlinge competentiestrijd van VN-organisaties en de tegenwerking van de vele aanwezig hulporganisaties gelaakt.

Achteraf kon niemand zeggen wie er vrijdag nu eigenlijk allemaal aanwezig waren geweest. Maar dat de inderhaast bijeengeroepen 'informele ontmoeting' een succes was, stond volgens initiatiefnemers Pronk en Goldstone vat. De acht miljoen dollar in de collectezak is volgens Pronk voldoende om het Rwanda-tribunaal “een duw ” te geven. In het luxueuse hotel Méridien, met nog immer kapotgeschoten ruiten op de bovenste verdiepingen, wees Goldstone op een persconferentie vrijdagmiddag bovendien op de 33 onderzoekers die diverse landen hadden toegezegd.

Nederland levert met 21 onderzoekers en een bijdrage van drie miljoen dollar aan het tribunaal in alle opzichten het grootste aandeel aan de inspanningen om het Rwanda-tribunaal van de grond te krijgen. De bijdragen van Duitsland (één onderzoeker), de verschillende Scandinavische landen (enkele tienduizenden dollars) en Frankrijk (niets concreets) aan het initiatief waren symbolisch. Toch opereert Nederland niet helemaal solistisch, aangezien België, Canada en de VS ook redelijke bijdragen leveren.

Maar afgezien van de VS en Nederland lijken weinig staten veel vertrouwen te hebben in het Rwanda-tribunaal. De bijdragen die verschillende landen toezegden aan de opbouw van het eigen justitieel apparaat van Rwanda, waren vrijdag meer dan symbolisch. Zweden deed hiervoor bijvoorbeeld een toezegging van zes miljoen dollar. Nederland levert zelfs geld voor de bouw van een gevangenis - een vorm van ontwikkelingssamenwerking die nog niet eerder is vertoond. Niettemin past dit volgens Pronk binnen de gedragslijn die internationaal ingang heeft gevonden als het gaat om Rwanda: namelijk dat het arresteren, berechten en bestraffen van verdachten van de genocide vorig jaar het enige middel is om een eind te maken aan de cyclus van de weerwraak.

Volgens minister Pronk is het risico niet denkbeeldig dat het RPF-leger een dezer dagen het vuur opent op de populatie van de overvolle gevangenis van Kigali. Bij zijn terugkeer, gisteren op Schiphol, maakte Pronk echter duidelijk dat het dan met de internationale steun aan het regime definitief is gedaan.