Staatssecretaris R. Linschoten over wijzigingen stelsel sociale zekerheid; 'Voor het eerst is er sprake van een terugtredende overheid'

DEN HAAG, 29 APRIL. Het kabinet Kok is nog niet halverwege de rit en nu al heeft staatssecretaris R. Linschoten (sociale zaken en werkgelegenheid) zijn missie al vrijwel volbracht. “Als deze wetsvoorstellen in het staatsblad staan”, zegt Linschoten met het oog op zijn gisteren door het kabinet overgenomen plannen om de Ziektewet, de AAW en de WAO te wijzigen, “dan is de bulk van de 9 miljard gulden die we willen bezuinigingen op de sociale zekerheid binnen.” Dat is “de grootste bezuiniging ooit”, onderstreept Linschoten.

De staatssecretaris twijfelt er niet aan dat de voorgestelde wijziging van Ziektewet, AAW en WAO vóór 1 januari 1996 in het staatsblad staat. “We hebben precies het regeerakoord gevolgd en daaraan hebben de drie regeringsfracties in de Tweede Kamer zich gecommitteerd”, zegt hij. Als de voorstellen om de Ziektewet te privatiseren en marktwerking te introduceren in de arbeidsongeschiktheidsverzekeringen alsnog in de Kamer worden afgestemd slaat dat een gat in de bezuinigingstaakstelling van 1,65 miljard gulden. En dat zal vergaande politieke consequenties hebben. “Dat kan dus niet”, zegt Linschoten.

“Als we deze wetsvoorstellen niet per 1 januari in het staatsblad hebben kunnen we ook de koppeling van de uitkeringen aan de lonen volgend jaar op onze buik schrijven. Dan verdwijnt de financiële ruimte voor koppeling als sneeuw voor de zon. De helft van het geld dat de Ziektewet en WAO-maatregelen opleveren hebben we daarvoor nodig.”

Linschoten vindt die koppeling van de uitkeringen aan de lonen, waartoe het kabinet vorige week vrijdag reeds besloot geen concessie van de VVD aan de PvdA. “Waarom zou de VVD tegen koppeling zijn?”, aldus Linschoten.

Omdat ook het bruto minimumloon aan de loonontwikkeling is gekoppeld en dus stijgt. Terwijl simpele arbeid juist goedkoper moet worden.

Linschoten: “Natuurlijk. Helemaal gelijk in. Maar dat neemt niet weg dat ook de VVD een evenwichtige inkomensontwikkeling wil. We moeten dan een keuze maken. Welk instrument willen we inzetten om de gewenste evenwichtige inkomensontwikkeling te realiseren? De koppeling is één mogelijkheid. Daar komt nog bij dat voor het eerst sinds decennia de verhouding tussen inactieven en actieven beneden de 65 jaar substantieel aan het dalen is. Ook als we die 65-plussers meerekenen komen we in de buurt van het verhoudingsgetal waarbij we op grond van de wet moeten koppelen.”

Toch blijft de werkloosheid hoog. De helft van de werklozen is langer dan een jaar werkloos en laag opgeleid. In plaats van het voor die groepen geldende laagste loon te verlagen, maken jullie die mensen door de koppeling juist duurder.

“Als de koppeling de enige maatregel zou zijn, dan was die om deze reden inderdaad niet te verdedigen. Maar je moet de maatregelen in hun totaliteit zien. Het is een mix. Lastenverlichting en koppeling samen leiden per saldo tot lagere loonkosten op het minimumniveau.”

In het regeerakkoord staat dat de uitkeringen en het minimumloon tijdens deze kabinetsperiode de loonstijging maar voor de helft zullen volgen.

“Dat gebeurt toch ook. Dit jaar werd er niet gekoppeld. Volgend jaar wel. Dat is gemiddeld een halve korting.”

Maar als er in de resterende twee jaren weer wordt gekoppeld slaat dat een gat van twee miljard gulden in de bezuinigingen.

“Er is dan ook geen sprake van dat er de rest van de kabinetsperiode volledig wordt gekoppeld. Er is alleen voor gekozen om per 1 januari aanstaande de uitkeringen de loonontwikkeling te laten volgen.”

Is het niet wat vroeg om nu al te beslissen over de koppeling voor volgend jaar?

“Dat heeft te maken met het vertrouwen binnen het kabinet in een totaalpakket. Het is een kwestie van én, én. De koppeling in combinatie met de afgesproken bezuinigingen op de sociale zekerheid en de invulling van de lastenverlichting voor de onderkant van de arbeidsmarkt”.

Waar is de herkenbaarheid voor de VVD in dat pakket maatregelen?

“Die herkenbaarheid voor de VVD is heel groot. Voor het eerst is er over de hele linie sprake van een terugtredende overheid in de sociale zekerheid.”

De stelselwijziging waartoe het kabinet gisteren besloot blokkeert een door de VVD in haar verkiezingsprogramma voorgesteld ministelsel. Is dat nu van de baan?

“Hoeft niet. Als deze voorstellen tot onvoldoende resultaten leiden komt het ministelsel weer op tafel. Maar daar ga ik vooralsnog niet van uit.”

Vorig jaar zei u in NRC Handelsblad dat het ministelsel er sowiezo komt.

“Klopt”.

Is die mening nu ineens veranderd?

“Nee. Ik denk er nog steeds zo over. De voorstellen die wij nu in het kader van de Ziektewet doen gaan veel verder dan het ministelsel. Bij de AAW en de WAO kiezen we voor een andere vorm van terugtreden van de overheid. Het enige waar we dat niet kunnen realiseren is de WW, omdat het risico van werkloosheid niet verzekerbaar is. Vergeet niet dat ook voor de VVD het ministelsel geen doel op zichzelf is. Het is een instrument om de overheid te laten terugtreden. En als ik nu de balans opmaak dan zijn we al aardig op weg.”