Somber gesternte voor ambtenaren

De Nederlandse beursfondsen hebben vorig jaar een netto-resultaat behaald van 22,8 miljard gulden; een stijging van ruim veertig procent in vergelijking met 1993. De hoge winsten laten de FNV niet onberoerd en voor volgend jaar ziet de vakcentrale ruimte voor 4,5 procent hogere loonkosten in CAO's. De FNV sluit een looneis van 3 procent in 1996 niet uit. FNV-coördinator Lodewijk de Waal constateert dat de werkgevers nog steeds “vrij inhalig” zijn. “Ze zijn bezig met het incasseren van een recessie die al voorbij is”, constateert De Waal.

De nieuwe looneisen maken een volledige koppeling van de sociale uitkeringen aan de gemiddelde loonontwikkeling in de marktsector en bij de overheid, waartoe het kabinet vorige week heeft besloten, een stuk duurder. Ter indicatie: een extra loonstijging van één procent kost de overheid ongeveer 700 miljoen gulden en op de lange termijn 900 miljoen gulden.

Uit de statistieken van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat de stijging van de zogenoemde regelingslonen in 1994 in vergelijking met voorgaande jaren gematigd is. De indexcijfers (zie grafiek) geven de ontwikkeling weer van de lonen van collectieve regelingen. De regelingslonen van particuliere bedrijven lagen in het eerste kwartaal van dit jaar 1,1 procent boven het niveau van een jaar eerder. Voor de overheid en de gepremieerde en gesubsidieerde sector waren de lonen respectievelijk 0,5 en 0,4 procent hoger in vergelijking met het eerste kwartaal van 1994. De grafiek illustreert dat de stijging van de regelingslonen van de overheid al twee jaar achterblijft bij de toename van de consumentenprijsindex.

Met deze grafiek in de hand is het duidelijk dat de komende onderhandelingen over de arbeidsvoorwaarden voor ambtenaren onder een somber gesternte beginnen. Temeer daar VVD-minister Dijkstal (binnenlandse zaken) in deze kabinetsperiode 1,5 miljard gulden moet bezuinigen op de arbeidsvoorwaarden van de collectieve sector. Bij de besprekingen over de Kaderbrief waarmee traditioneel de onderhandelingen beginnen over de begroting die op Prinsjesdag wordt gepresenteerd, heeft minister Dijkstal vorige week geen extra geld gekregen. “Het moet uit de lengte of uit de breedte komen”, waarschuwde VVD-minister Gerrit Zalm (financiën) deze week. “Als de ambtenarenbonden meer geld willen voor loonsverhogingen, moet dat uit de secundaire arbeidsvoorwaarden komen, zoals VUT en wachtgeld.”

De arbeidsverhoudingen lijken zich te verharden, maar dat heeft nog geen effect op het producentenvertrouwen. In maart is het vertrouwen iets toegenomen, maar de toename is minder fors dan gemiddeld in 1994.

Daarentegen is het vertrouwen van de consumenten in de economische ontwikkeling in april licht afgenomen, al is het nog steeds aanzienlijk groter dan een jaar gelden.

De industriële ondernemers hebben in maart meer orders binnengekregen dan gebruikelijk voor de tijd van het jaar, zo constateert het CBS. De verbeterde orderpositie leidt in de industrie tot een grotere bedrijvigheid. De bezettingsgraad is toegenomen van 83,9 procent in december 1994 tot 84,5 procent in maart.

Veel banen levert de gunstige gang van zaken in de industrie niet op. De ondernemers verwachten de komende tijd een een verdere afname van het personeelsbestand in de komende zes maanden. De afname zal naar verwachting iets minder dan een half procent bedragen.

Het herstel van de arbeidsmarkt blijft uit. In februari waren er volgens het CBS, gecorrigeerd voor seizoensinvloeden, 481.000 mensen werkloos; 23.000 minder in vergelijking met februari 1994. Maar in vergelijking met januari is de werkloosheid in februari licht gestegen, want in de eerste maand van dit jaar waren er nog 473.000 mensen werkloos.

In februari is het aantal kortstondige werklozen met een werkloosheidsuitkering fiks gedaald, terwijl tegelijkertijd het aantal langduriger werklozen nog toenam. Dat blijkt uit een vergelijking van gegevens van het CBS en het College van toezicht sociale verzekeringen.

In april kan de werkloosheid - weliswaar tijdelijk - met ongeveer duizend personen afnemen: er worden nog aspergestekers gezocht.