Polen herdenkt met Duitsland einde oorlog

BONN, 29 APRIL. De Poolse regering betreurt het leed dat Duitse verdrevenen en vluchtelingen vlak voor en na de Duitse capitulatie op 8 mei 1945 is aangedaan, “ook door Poolse hand”. Maar niet mag worden vergeten dat de Tweede Wereldoorlog op 1 september 1939 door nazi-Duitsland is begonnen met de overval op Polen en dat miljoenen joodse en niet-joodse Polen in de oorlog vermoord zijn.

Voor deze eerste Poolse spijtbetuiging van deze aard en voor andere passages kreeg de Poolse minister van buitenlandse zaken, Wladyslaw Bartoszewski, gisteren applaus van een speciaal bijeengekomen verenigde vergadering van Bondsdag en Bondsraad. Bartoszewski, die Auschwitz overleefde en later jarenlang in het communistische Polen gevangen zat, was uitgenodigd om het einde van de Tweede Wereldoorlog te herdenken en over de Pools-Duitse betrekkingen te spreken.

Bondsraad en Bondsdag hadden dat initiatief genomen omdat voor de herdenking in Berlijn op 8 mei alleen vertegenwoordigers van de toenmalige Geallieerden zijn uitgenodigd. Dat Polens president Lech Walesa daarvoor niet gevraagd is, had Bartoszewski al eerder “een gemiste kans voor de Pools-Duits dialoog” genoemd. De minister, wiens rede integraal voor de Duitse en Poolse televisie werd uitgezonden, ging ook in op het debat over de betekenis van 8 mei in Duitsland zelf en waarschuwde ervoor het leed van Duitsers als het ware te “verrekenen” tegen wat nazi-Duitsland tussen 1939 en 1945 aan misdaden in heel Europa heeft begaan.

Bitter sprak Bartoszewski over het Sovjet-Duitse pact-Molotov-Ribbentrop van augustus 1939 met geheime afspraken over de verdeling van Polen. Op de conferenties van Jalta en Potsdam, aan het einde van de oorlog, hebben de Geallieerden de Sovjet-Unie van Stalin alsnog haar zin gegeven, de Poolse grenzen verschoven en het Poolse grondgebied werd ten gunste van de Sovjet-Unie een vijfde kleiner gemaakt. “Daardoor zijn ook miljoenen Polen verdreven, en die waren geen oorlog begonnen en nazi's waren ze evenmin,” zei hij.

Bartoszewski noemde uitdrukkelijk de vroegere kanselier Willy Brandt en de huidige, Helmut Kohl, als Duitse politici die veel hebben gedaan om de relatie met Polen te verbeteren, Brandt met zijn knieval van 1970 in Warschau en het “Grundlagenvertrag” uit hetzelfde jaar, Kohl met zijn bezoek aan Auschwitz en Warschau in november 1989, in de dagen rondom de val van Muur in Berlijn, en de verdragen over de Pools-Duitse grenzen (november 1990) en de Pools-Duitse vriendschapbanden (juli 1991).

Een groot deel van zijn toespraak besteedde Bartoszewski aan een pleidooi voor de integratie van zijn “veertig jaar later dan de Bondsrepubliek” pas weer democratisch geworden land “in Europese en Europees-Atlantische structuren”. Hij vroeg daarbij om Duitse steun voor het Poolse lidmaatschap van de Europese Unie en de NAVO.