Op de achtergrond doemt het silhouet op van Desi Bouterse; Etnische strijd sloopt Surinaamse coalitie

PARAMARIBO, 29 APRIL. Suriname is weer in de greep van de 'etnische' politiek. Ruim een jaar voordat officieel nieuwe verkiezingen moeten worden gehouden in het land, zijn de hindoestaanse VHP en de creoolse NPS deze week beland in de meest openlijke vertrouwenscrisis sinds het aantreden van hun coalitie-regering eind 1991.

De adviesraad van de VHP heeft het hoofdbestuur van die partij deze week na een verhitte vergadering opgeroepen de procedure te beginnen om president Ronald Venetiaan (tevens voorzitter van de NPS) af te zetten. Daarom zou ook de huidige 'Nieuw Front'-coalitie van NPS, VHP, de Javaanse KTPI en de sociaal-democratische SPA verdwijnen. Een zakenkabinet zou vervroegde verkiezingen moeten uitschrijven.

Daarmee is een lang smeulende woede onder de VHP'ers toch nog onverwachts tot uitbarsting gekomen. Veel hindoestaanse politici ergeren zich al maanden aan het 'raciale' optreden van de creool Venetiaan en aan de manier waarop hij hun partij en vooral hun partijvoorzitter Jaggernath Lachmon behandelt.

Venetiaan zette de 73-jarige Lachmon begin deze maand voor het oog van de camera's hardhandig op zijn plaats, nadat de VHP-topman in Nederland toezeggingen had gedaan over het betrekken van het IMF bij de sanering van de Surinaamse economie.

Lachman had beloofd dat Nederland inzage zou krijgen in IMF-rapportages over Suriname. Eerder was tussen de Nieuw Front-leiders echter afgesproken dat Nederland zelf maar moest zien hoe het aan die rapporten kwam.

Vorige week zaterdag gooide Venetiaan olie op het vuur tijdens een spreekbeurt voor het NPS-partijkader. Hij wees erop dat “een stroming binnen de VHP” omwille van persoonlijke economische belangen “terug wil in het Koninkrijk”. Zij zouden zich gesterkt voelen door de uitspraak van VVD-leider Bolkestein dat de partij die met dit thema de verkiezingen ingaat, als winnaar uit de bus zal komen. In Nederland, weet Venetiaan, zijn “mensen die zeggen: ik wil mijn kolonie terug”. Om dat te voorkomen, zinspeelde de NPS-voorzitter openlijk op een coalitie zonder de VHP en mogelijk zelfs met de Nationaal Democratische Partij van Desi Bouterse.

Venetiaans optreden heeft alle open zenuwen geraakt in de gespannen verhouding tussen VHP en NPS. Bij de NPS, de partij die het land in 1975 naar de onafhankelijkheid loodste, is de overtuiging rotsvast dat Suriname niet terug kan naar het Koninkrijk. De VHP staat vanoudsher veel minder afwijzend tegenover een nauwere band met Nederland. De hindoestaanse landbouwers en handelaren die zich in de partij verenigden, verzetten zich in de jaren zeventig met hand en tand tegen de onafhankelijkheid uit angst voor etnische onlusten en overheersing door de creolen, die een stevige plaats hadden veroverd in de bestuurselite en het overheidsapparaat. Pas op het laatste nippertje ging de partij overstag.

Argwaan en irritatie tussen VHP en NPS worden aangewakkerd door het vooruitzicht van een forse verkiezingsnederlaag wanneer zij gezamenlijk blijven optrekken. De populariteit van de Nieuw Front-coalitie is door de economische ontreddering tot een nulpunt gedaald. Uit een vorig jaar gehouden steekproef onder enkele honderden Surinamers bleek dat slechts een procent nog op het Nieuw Front zou stemmen. VHP en NPS hebben elkaar in een verlammende houdgreep. Beide willen de eigen achterban bij de economische hervormingen zoveel mogelijk ontzien. En dus komt er niets terecht van de inkrimping van het ambtenarenapparaat, waar de creolen in de meerderheid zijn, en verzet de VHP zich tegen de herziening van het belastingstelsel, die veel hindoestaanse grondbezitters en landbouwers zal treffen.

Op de achtergrond doemt bovendien steeds meer het silhouet op van Desi Bouterse als kanshebber bij de verkiezingen. Zijn nuchtere boodschap van 'hard werken en discipline' spreekt veel Surinamers aan. Vooral onder de armere creolen geldt Bouterse als een mogelijke redder in de nood. Om Bouterse wind uit de zeilen te nemen, moet Venetiaan zich voor de creolen profileren als beschermer tegen de economisch machtige hindoestanen. Binnen de VHP roeren zich steeds meer 'haviken' die af willen van de traditionele partner NPS en geen been zien in een nieuw etnisch pact met de NDP. Als ondernemer en multimiljonair doet Bouterse ook al jaren zaken met topmensen uit de VHP. Een coalitie van VHP en NDP is een ijzersterk verbond van macht en kapitaal, luidt de verwachting.

Zover is het nog niet. Om te beginnen is nog onduidelijk wat de Surinaamse politiek aanmoet met de radicale uitspraak van de VHP-adviesraad. NPS-fractieleider Otmar Rodgers reageerde gisteren afwachtend. Vooralsnog zijn de ogen gericht op VHP-voorzitter Lachmon. Aangenomen wordt dat hij de samenwerking met de NPS niet wil verbreken. Grote vraag is dan of hij nog over voldoende gezag beschikt om de haviken binnen zijn partij in bedwang te houden.