'Milieudefensie is nog altijd sterk activistisch'; Bram van Ojik nieuwe voorzitter van Milieudefensie

AMSTERDAM, 29 APRIL. Het leken jaren die een ommekeer zouden brengen in de zorg om het milieu: 1988 en 1989. De koningin hield haar dramatische kersttoespraak, het RIVM kwam met zijn onheilspellende rapport Zorgen voor Morgen, het Nationaal Milieubeleidsplan verscheen (daar viel zelfs een kabinet over) en de politieke partijen stopten meer groen in hun verkiezingsprogramma's dan ooit. En nu? “De politieke aandacht voor grote milieuproblemen is als een nachtkaars uitgegaan”, meent A. (Bram) van Ojik, de nieuwe voorzitter van de Vereniging Milieudefensie.

“Neem nu minister De Boer van milieu. Ze was 'hardstikke blij' na de klimaatconferentie in Berlijn, terwijl daar werkelijk niets is bereikt. Ze had de euvele moed om de vijfde baan van Schiphol als milieubaan te typeren. Zo worden de mensen voor de gek gehouden. Wat de regering doet, is spelen met vuur. De bevolking blijft zich zorgen maken om het milieu, maar is na zulke uitspraken geneigd te denken: het zal zo'n vaart niet lopen. Zo dreigt de politiek haar draagvlak in de samenleving te verpesten.”

Zelf was hij ook politicus, zij het kort. Van maart 1993 tot mei 1994 zat Van Ojik, 40 jaar oud en van huis uit ontwikkelingseconoom, in de Tweede Kamer voor GroenLinks. Een nieuwe parlementaire termijn bleek voor hem niet weggelegd omdat hij op de zevende plaats stond en zijn partij slecht vijf zetels verwierf. Maar zijn verkiezing tot voorzitter van Milieudefensie (36.000 leden) ging van een leien dakje. Afgelopen zaterdag presenteerde hij zich als opvolger van geestverwant Bram van der Lek, die krachtens de statuten moest aftreden.

De wisseling van de wacht viel in een voor Milieudefensie enerverende periode. De vereniging, die kantoor houdt in Amsterdam, fungeert als trekpaard voor praktisch de hele Nederlandse milieubeweging als het gaat om de uitbreiding van Schiphol. De voorgenomen expansie wordt radicaal afgewezen.

“Schiphol is groot genoeg”, aldus Van Ojik. “Het aandeel van de luchthaven in verzuring, broeikaseffect, verspilling van energie en beschadiging van de ozonlaag mag in geen geval toenemen. Het zijn stuk voor stuk mondiale effecten van de luchtvaart, die in de beslissing over Schiphol helaas geen rol hebben gespeeld.”

De politieke kaarten lijken inmiddels geschud. Vermoedelijk in juni zal de Tweede Kamer zich uitspreken over het kabinetsbesluit een vijfde baan aan te leggen. Ook Van Ojik acht de kans 'levensgroot' dat een aanzienlijke meerderheid akkoord gaat, voor Milieudefensie reden te meer om het parlement onder druk te zetten. Dat gebeurt speciaal op 21 mei, aan de vooravond van het Kamerdebat, met een demonstratie bij de ingang van Schiphol.

Van Ojik: “Daar zullen we meer mensen op de been brengen dan bij vorige acties rond een Nederlandse luchthaven: een signaal aan de politiek op een moment dat ze nog van haar onzalige schreden kan terugkeren.”

Als dit pressiemiddel niet mocht baten, blijft Milieudefensie met andere organisaties ageren tegen de vijfde baan. Van Ojik spreekt van 'burgerverzet', waar volgens hem niets tegenin te brengen is.

“Burgers mogen te allen tijde een parlementair meerderheidsbesluit aanvechten. Zo'n besluit is zeker niet het laatste woord, daarmee is het debat niet ten einde. Verzet tegen een Kamerbeslissing behoort tot het wezen van de rechtsstaat. Ook rechters beginnen dat te erkennen. Zie een recente uitspraak van de rechtbank in Roermond, die de blokkade van een chloorbedrijf voor vierenveertig uur tolereerde.”

In het geval-Schiphol voorspelt Van Ojik 'stevige acties', verwijzend naar een incident op Zestienhoven, waar een toestel dat zou opstijgen tijdelijk per wielklem aan de grond werd genageld.

“Maar we stellen wel randvoorwaarden. We zijn principiëel geweldloos. De veiligheid van de mensen mag niet in gevaar komen en er moet evenwicht zijn tusen doel en middelen, ook om te voorkomen dat we schadecaims van miljoenen aan onze broek krijgen. Het compleet lamleggen van het vliegverkeer op Schiphol ligt dus niet voor de hand. Wat dan wel? Dat gaan we nog niet vertellen.”

Bovendien heeft Milieudefensie een krachtig wapen in handen met haar bulderbos in het tracé van de vijfde baan, een stuk grond waar ook afgelopen week weer bomen zijn geplant. “Ze zullen ons moeten onteigenen en dat kost anderhalf jaar extra”, zegt Van Ojik. “De bouw zou dan op zijn vroegst in 1999 kunnen beginnen en dan zijn er in elk geval alweer nieuwe Kamerverkiezingen geweest.”

Zeker als het om Schiphol gaat rekent de nieuwe voorzitter op het heilig vuur van zijn achterban. Volgens Wouter van Dieren, oprichter van Milieudefensie, heeft de milieubeweging echter haar strijdbaarheid goeddeels verloren.

Van Ojik: “Ja, daarin heeft Van Dieren wel een beetje gelijk. Maar juist Milieudefensie hoeft zich dat verwijt niet zo aan te trekken, want onze vereniging heeft nog altijd een sterk activistische inslag. Op sommige punten lijken we meer op Greenpeace dan op de Stichting Natuur en Milieu. Milieudefensie is bepaald niet het gemiddelde van de milieubeweging.”

En terugkerend naar de politiek die op milieugebied zo ernstig zou verslappen: “Ooit was er een breed gedragen gevoel van 'het roer moet om', maar dat is niet in concreet beleid vertaald. We hadden ook meer van D66 verwacht, een groene factor in het paarse kabinet, maar dat is er toe nu toe absoluut niet uitgekomen.” En wat minister De Boer betreft: “Die is veel te snel tevreden. Maar we laten de moed niet zakken en dan denken we vooral aan de ecologisering van de belastingen, het doorberekenen van milieukosten in de prijs van produkten. Als De Boer daar een serieuze kwestie van maakt, mag ze van mij blijven zitten.”