Israel; Rad van avontuur bepaalt eindexamen in Israel

TEL AVIV, 29 APRIL. De Israelische minister van onderwijs Amnon Rubinstein moet zich als een zegevierende generaal hebben gevoeld toen hij onlangs triomfantelijk werd rondgedragen op de schouders van jubelende middelbare-scholieren. Waar had hij deze spontane uitbarsting van dolle vreugde aan te danken? De wat stijve professor heeft de Israelische loterijcultus - voetbaltoto's en (officieel nog verboden) casino's zijn hier ongemeen populair - in de Israelische eindexamens geïntroduceerd.

Het tv-journaal begon vorige week zelfs met een directe uitzending van het rad van avontuur dat dit jaar heeft uitgemaakt dat geen eindexamen hoeft te worden gedaan in wiskunde, literatuur en staatsinrichting. En dus ging Amnon Rubinstein verlegen lachend de lucht in, omringd door zingende en dansende scholieren die liever naar het strand gaan dan zich zwetend over ingewikkelde wiskunde-sommen buigen.

Deze vernieuwing van het examenstelsel heeft in weerwil van de blijdschap van de voor het eindexamen staande middelbare scholieren een zee van kritiek uitgelokt. Tot zijn verbijstering wordt professor Rubinstein (Burgerrechtenpartij) door zijn tegenstanders en critici beschuldigd van populisme, van hang naar goedkope populariteit onder de jeugd op rekening van de heilige waarde van het eindexamen. “Er is geen enkele reden dat de jongeren in te grote spanning leven voor hun eindexamen”, zei hij ter verdediging van zijn revolutionaire actie, die hem wellicht als de achttienjarigen naar de stembus gaan geen windeieren zal leggen. Hij betwist de stelling van zijn opponenten dat zijn vernieuwingsdrang de kwaliteit van het eindexamen aantast. “Tot pesach, het joodse paasfeest, moeten de leerlingen zich toch bekwamen in de zeven vakken waarin tot dusverre eindexamen werd gedaan. De jaarlijkse loting vóór pesach stelt hen pas dan van drie van de zeven vakken vrij. Op de overgebleven vier examenvakken kunnen ze zich daarna dus rustig voorbereiden”, zei hij.

De cijfers van de vakken waarin geen examen wordt gedaan worden bepaald door het gemiddelde van in de eindexamenklas gemaakte proefwerken. Met een kennelijk heilig geloof in de leraar gaat hij er vanuit dat de docenten de naam van hun school niet zullen willen flatteren door hogere cijfers voor de proefwerken te geven dan ze in het oude systeem zouden hebben gedaan, toen het eindexamen de belangrijkste test was. De critici twijfelen aan dat nobele uitgangspunt. Zij laten zich niet overtuigen door het argument dat de cijfers van alle zeven eindexamenvakken vóór de loting in de computer van het ministerie van onderwijs moeten zitten zodat corruptie is uitgesloten. De leraar (school) weet toch niet welke vakken zullen worden uitgeloot? Maar waarom zou de leraar dan alle cijfers niet flatteren?

Conservatief ingestelde leraren zijn er ook niet zo van overtuigd dat de leerlingen zich vóór de lotingsdag zo geweldig zullen inspannen voor alle zeven vakken waarin ze theoretisch kunnen worden geëxamineerd. De leerlingen gaan er pas na de loting echt voor zitten, zeggen ze. Het oorverdovend gejuich van de middelbare-scholieren die de eerste loting bijwoonden waar onder andere wiskunde afviel, is een aanwijzing dat de scholieren in de eindexamenklas goed aanvoelen dat ze zich voor het behalen van het eindexamen niet meer tot het uiterste hoeven in te spannen.

Hoewel professor Rubinstein ontkent dat de waarde van het eindexamen wordt aangetast, geeft hij toe dat het hem er bij deze hervorming in de eerste plaats om te doen is de 'zwakkere lagen' in de Israelische samenleving in staat te stellen het bakrut (eindexamen) te halen. Er is dus, zeggen professoren die vinden dat hun collega als minister van onderwijs de verkeerde weg is ingeslagen, wel sprake van een aantasting van de waarde van het eindexamen. Wegens de bestorming van enkele prestigieuze faculteiten - rechten en medicijnen - geeft het bakrut al jaren niet automatisch toegang meer tot deze studierichtingen, die in de Israelische samenleving een bijzonder hoog aanzien genieten. Een rechtenstudent is de droom van veel moeders voor hun mooie dochters. De houder van het bakrut moet eerst het psychometrisch obstakel overwinnen, een uitgebreide Amerikaanse toelatingstest tot de universiteit waaraan iedere student in spe zich moet onderwerpen. Het gemiddelde van zijn bakrut en het bij de psychometrische test behaalde aantal punten bepalen of de begeerde faculteit voor hem opengaat.

Het aantal studenten dat voor de poorten van de rechtenfaculteit staat te dringen is zo groot dat ieder jaar de eisen verder worden opgeschroefd. Als gevolg daarvan zijn het overwegend telgen uit de 'betere milieus' met voldoende geestelijke bagage van thuis die met succes de hindernissen naar het advocaatschap overwinnen. De hervormingen van professor Rubinstein kunnen in deze situatie nauwelijks verandering brengen.

Maar dat kan de middelbare-scholieren die nu voor het eindexamen staan allemaal niets schelen. Ze hebben hun zwempakken en bikini's al uit de kast gehaald om aan het strand te gaan genieten van de verlichting van het eindexamenpakket. Israel kent geen Sint maar de scholieren hebben nu wel een heilige: Amnon Rubinstein is zijn naam.