Het gat van Nederland

PASJES, TOURNIQUETS en identiteitsbewijzen; Nederland blijft er een moeizame relatie mee houden. De 'paspoortaffaire' is een begrip, de discussie over het 'gesloten instap-systeem' bij het openbaar vervoer (het bekende hekje bij de metro dat zoveel steden in het buitenland kennen) beleeft binnenkort haar tweede lustrum, de KNVB weet nog steeds niet of en zo ja welk pasjessysteem voor supporters bij het betaald voetbal zal worden ingevoerd, terwijl de manier waarop de legitimatieplicht niet, maar in de praktijk eigenlijk toch weer wel is gerealiseerd, ook gemakkelijk onder het hoofdstuk nationale identiteit valt te plaatsen.

Achteraf kan worden gezegd, dat vanuit die ervaringswetenschap bezien de Nederlandse bijdrage via Schiphol aan de open-grenzenpolitiek van het verdrag van Schengen wel op een mislukking moest uitdraaien. Alle ingrediënten voor falen waren immers aanwezig: pasjes, paspoorten en draaihekjes. Bovendien bleek er ook nog een 'wisselpier' in het spel. Ook dat had, gelet op de hilarische taferelen rond de carpoolwisselstrook, de seinen op rood moeten zetten.

HET IS ALLEMAAL niet gebeurd en de gevolgen zijn bekend. Nederland heeft in de Europese Unie jarenlang aangedrongen op het snel invoeren van de open grenzen, maar blijkt, nu dit streven voor een aantal landen tot resultaat heeft geleid, zelf niet aan de verplichtingen te kunnen voldoen. De andere landen werd op hun verantwoordelijkheid gewezen, maar ondertussen gebeurde er in eigen land te weinig. In de uitvoeringsovereenkomst van het Schengen-verdrag moest Nederland voor Schiphol uitstel tot eind 1995 bedingen om de passagiersstromen uit landen binnen en buiten het Schengen-gebied fysiek te kunnen scheiden. Als tussenoplossing was er het pasjessysteem waarvan de fraudegevoeligheid inmiddels aan alle kanten is bewezen. Zodoende komt vanaf maandag de facto de gebruikelijke paspoortcontrole voor iedereen weer terug. Voor de reizigers uit de Schengen-landen zal de 'gateway to Europe' in de praktijk niet meer dan een nauwe vestibule zijn.

Intussen gaat het niet om een uitstel van enkele maanden, maar waarschijnlijk wordt het een uitstel tot 1997, zo lieten de voor het Schengen-verdrag verantwoordelijke staatssecretarissen de Tweede Kamer deze week achteloos weten. De fout ligt allereerst bij Schiphol. Hopende op één grote binnenmarkt van alle landen van de Europese Unie heeft de luchthaven verzuimd op tijd adequate maatregelen te treffen voor de beperktere binnenmarkt van de zeven Schengen-landen. De leiding van Schiphol heeft hier steken laten vallen.

MAAR JUIST OMDAT het hier een zaak betreft waarin ook de politiek een belangrijke rol speelt, valt de staatssecretarissen van buitenlandse zaken en justitie ook het nodige aan te rekenen. Zij maakten deze week een knieval en boden excuses aan. UIt hun optreden in de Schengen-kwestie tot nu toe blijkt een 'grenzeloze' onderschatting van de problemen.

Nederland is wat Schiphol betreft nu terug bij af als het om open grenzen gaat. Materieel maakt het niet veel uit. Of er nu wel of geen paspoort moet worden getoond, het zal de meeste reizigers weinig uitmaken. Daar zit ook niet het probleem. Dat zit meer bij het aanzien van Nederland bij de Schengen-partners, die niet zonder enig leedvermaak noteren hoe Nederland zichzelf tegenkomt. Het betrof controle. En inderdaad, het zo geregelde land is opnieuw danig ontregeld geraakt.