Foto

Knippen en Scheren voor vier aardappelen

Samenstelling: Rob van Tongeren

Amsterdam Publishers 1995, ƒ 19,90 (Engelse editie ƒ 29,90)

Een Duitse soldaat en een Amsterdamse agent op het kruispunt van de Van Woustraat en de Ceintuurbaan, een foto van amateurfotograaf J. Meun en waarschijnlijk gemaakt in de zomer van 1940. Het is een van de zestig foto's in 'Knippen en Scheren voor vier aardappelen', over Amsterdam in de jaren veertig. De nadruk ligt op de bezettingsjaren. Het boekje is een vervolg op twee eerdere deeltjes, over de jaren twintig en dertig. De kwaliteit van de beelden in Knippen en Scheren laat nogal te wensen over, wat verklaard wordt door de fotografen (veelal amateurs), het belabberde fotomateriaal en de omstandigheden waaronder werd gefotografeerd.

Maar voor de historie maakt dat niet uit: een huwelijksstoet in traptaxi's, Duitse soldaten in het straatbeeld, een razzia op Waterlooplein, het leeghalen van de huizen van joodse families - het werd allemaal vastgelegd vanuit een alledaags en praktisch historisch bewustzijn. Die pretentieloze opzet geeft Knippen en Scheren de nodige charme, maar heeft ook geleid tot onzorgvuldigheid. Zo wordt bij een foto van de (vooroorlogse) aanleg van de trambaan in de Marnixstraat gesuggereerd dat het zou gaan om het verwijderen van de houten blokken tijdens de hongerwinter. Soms ontbreekt de naam van de fotograaf. Zo is de foto van de vlaglegging in maart 1945 op het Weteringplantsoen (waar de Duitsers kort daarvoor 32 mensen fusilleerden) van Cas Oorthuys, evenals het dramatische beeld van een razzia op het Waterlooplein. En wel erg veel foto's zonder naamsvermelding blijken bij navraag afkomstig uit het archief van de Duitse persfotograaf F.A. Stapf. Die fotografeerde overigens ook menig 'foute Amsterdammer', maar die komen in het boekje niet voor.