Auteur Timothy Mo geeft omstreden roman zelf uit; 'Engelse schrijvers hebben bijna niets te vertellen'

AMSTERDAM, 29 APRIL. Timothy Mo, de Hongkongse romancier die met drie van zijn vorige boeken op de nominatie heeft gestaan voor de Bookerprijs, is zelf de uitgever van zijn nieuwste boek, Brownout on Breadfruit Boulevard. Hij vond dat de bestaande uitgeverijen hem te zuinig behandelenden. Niet dat hij een uitgeverij heeft opgericht die de andere Londense huizen beconcurreert. Op de fondslijst van de Paddleless Press staat alleen dit ene boek, totdat zijn volgende eronder komt.

Het trekt natuurlijk de aandacht, maar trekt het niet ook een zware werklast aan? Helemaal niet, volgens Mo, deze week op publicitair ijlbezoek in Amsterdam: “Ik sta versteld zo vlot als het gaat.” Volgens de berichten uit Londen is Mo verscheidene malen boos geworden op uitgevers, maar in het Amsterdamse voorjaar klinkt hij tevreden.

Brownout on Breadfruit Boulevard speelt op de Filippijnen (een Brownout is een halve blackout: verminderde stroomtoevoer). Het voornaamste evenement dat er beschreven wordt, afgezien van enkele moorden, is een internationale conferentie over culturele pluriformiteit, maar het begint met een hoofdstuk coprofiele seks. Een Duitse conferentieganger laat een meisje van Manila zich ontlasten op zijn borstkas, als inleiding tot de climax. Ook dat is literair nieuws geworden, zo'n eigenaardige openingszet.

“Als iemand zich er druk over maakt,” zegt Mo, “antwoord ik: jullie zijn niet veel gewend. Over honderd jaar bestuderen de kinderen deze tekst op school! In ieder geval heeft hij een functie in de roman: de lezer moet eerst de corruptie van de Duitser zien om later te waarderen dat die man toch niet afgedaan kan worden als een vulgaire conservatief. En daartegenover staat de onschuld van het meisje dat het doet om het geld voor haar familie. Bovendien wil ik er de aandacht op vestigen dat het hoofdstuk bijzonder goed geschreven is.”

Het is waar dat het meisje onbedorven blijft. Dat kan niet gezegd worden van de Filippijnse samenleving in het algemeen zoals die hier beschreven wordt. Zullen ze niet onthutst zijn in Manila?

“Ze zeggen zelf veel erger dingen over hun eigen land. Iedereen geeft toe dat het een corrupte boel is. Een van mijn vrienden is een Monsignor die ondeugende romans schrijft...”

Toch niet een bisschop?

“Laten we zeggen een bijna-bisschop. Hij vond het geweldig. En het eerste hoofdstuk geeft je een idee waar je naar de rest van het boek moet naar kijken.

Een gevaarlijke wereld, het Verre Oosten. Heel anders dan hier, waar iedereen nog steeds denkt, hoewel geleidelijk minder, dat de gemeenschap de mensen hoort te beschermen.

In het Oosten word je beschermd door je familie. Als je bedreigd wordt... Ik heb het zelf gehad, iemand die mij wou aanvallen in Thailand. Ik zei je kan het doen, maar de Mo's vertegenwoordigen veel macht in Hong Kong en zouden precies weten hoe ze het je betaald moeten zetten. Geen last meer mee gehad.

Er ontstaan in zo'n wereld natuurlijk een hoop spanningen om over te schrijven.

Het probleem voor de Engelse schrijvers van tegenwoordig is dat zij haast niets beleven om over te vertellen. Lezers leren niet meer uit de roman wat er in mensen omgaat; dat vinden zij nu in de biografie en autobiografie. Ik denk dat de Engelse roman op een doodlopend spoor zit. Dat geldt trouwens voor de hele Atlantische beschaving. De komende tweehonderd jaar zijn voor Azië, geen twijfel aan. Daar hebben ze nu begrepen hoe het moet, en kijk maar hoe snel ze hun kennis benutten: Taiwan, Singapore... Er ligt een geweldige reserve aan macht te wachten.

Alleen humaniteit, medeleven, daar moet je niet op rekenen. Maar zo is de wereld van de toekomst waar ik over wil schrijven. Ik woon er ook bijna het hele jaar, in verschillende landen: Hong Kong, Thailand, Vietnam, China.

Vertel nog even over dat zelf uitgeven. Paddleless Press, dat komt toch zeker van de uitdrukking “up shit creek without a paddle”? (=in de penarie).

Allicht, maar het is een grap. Ik heb mijn leven makkelijker gemaakt. Ik voel me alsof ik nu eindelijk geen kind meer ben; een vrij man. De meeste schrijvers zouden het niet kunnen omdat ze te gedesorganiseerd zijn. Als je weet hoe je het aan moet pakken loopt het uitstekend, en ik verdien drie keer zoveel per exemplaar. Dertig procent in plaats van tien. Als ik nog een stuk of tien boeken schrijf ga ik een verzekerde oude dag tegemoet. Ik bouw nu mijn pensioen op, als die boeken drie à vierduizend exemplaren per jaar blijven verkopen. En ik ben ervan overtuigd dat de mensen mij zullen blijven lezen, vooral in Azië. Time is gonna be kind to me.