Het nieuws van 29 april 1995

De ergste woorden

“Een woord komt in de mode. Jaren en jaren heeft het in het verborgene bestaan en plotseling wordt het links en rechts gebruikt.” Dat schreef S. Montag op 8 april in zijn rubriek Overpeinzingen. Hij verwonderde zich over de plotselinge opkomst van een woord, terwijl niemand daarvoor het startsein heeft gegeven. Montag noemde het voorbeeld van het woord prestigieus, dat een aantal jaren geleden plotseling door tallozen in de mond werd genomen. Ook noemde hij het voorvoegsel euro, voor “als je geen naam voor iets weet en goed voor de dag wilt komen”. Montag sloot zijn stukje af met een overpeinzing over het woord robuust en stelde dat hij graag een verklaring zou willen horen van iemand die zich er plotseling op heeft betrapt het woord te gebruiken.De opgave van deze rubriek gaat dit keer over woorden die plotseling opduiken: vreemde, lelijke samenstellingen of de 'opwaardering' van een woord dat tot voor kort een sluimerend bestaan leidde. Neem woorden als scheefgroei, meubelboulevard, starten, aanpakken, haalbaarheid, hangpunt, insteek of prijskaartje. Wie had 25 jaar geleden kunnen denken dat die bestonden dan wel werden gebruikt in de context waarin ze nu gangbaar zijn? En: moeten we daar blij mee zijn? Stel uw top-5 van twijfelachtige of ergerniswekkende neologismen samen en voeg daarbij een beknopte toelichting. De drie boekebonnen gaan naar de treffendste lijst of de meest pregnant geformuleerde uitleg van zo'n lijst.Reacties naar NRC Handelsblad, Zaterdags Peil, Postbus 8987, 3009 TH Rotterdam. PC-gebruikers kunnen via Internet reageren op het e-mail-adres zpeil@nrc.nl. Inzendingen moeten binnen vijf dagen bij de redactie zijn.

Foto

Foto: SUWALD - Met wereldkampioen schaatsen Rintje Ritsma aan het roer maakte de eerste zonneënergiepont in Nederland bij het Friese dorp Suwald gistermiddag zijn eerste afvaart. Het fietserspontje zal in de zomermaanden dagelijks het Prinses Margrietkanaal oversteken naar het dorp Garyp aan de overkant. Het dak van het milieuvriendelijke veer is bedekt met zonnepanelen, die acht batterijen voeden. De batterijen drijven op hun beurt weer twee elektromotoren aan. Dankzij de veerpont hoeven omwonenden en toeristen niet meer om te fietsen om in Garyp te komen. Het idee voor de pont is afkomstig van de dorpsbewoners. Het leek hen aantrekkelijk een fietsveer in te stellen nu het dorp is opgenomen in een nieuwe toeristische fietsroute. De dorpsbewoners richtten de stichting Zonnepont Schalkdiep op om de pont te kunnen beheren en exploiteren. De gemeente Tytsjerksteradeel subsidieerde het project, dat in totaal drie ton kostte, met 60.000 gulden. Het energiebedrijf NUON trad op als sponsor en bedacht de pont op zonneënergie te laten varen. Uitlaatgassen noch lawaai zullen de overstekende fietsers hinderen. Wetenschappers zullen de “zonne-pont” een jaar lang nauwlettend volgen om te achterhalen hoeveel energie de zonnecollectoren zullen opbrengen. De gemeente bezit al een veerpontje bij het watersportdorp Earnewald, waar jaarlijks 100.000 mensen worden overgezet. Zoveel zullen het er bij Suwald vermoedelijk niet worden. Schipper Klaske Hiemstra verwacht tien tot twintig pontgangers per dag. Een overtocht op het veer kost F 1,50 per persoon per fiets.

Adel

De vraag of H.M. de Koningin juridisch van adel is lijkt mij even triviaal als de gedachte dat de Raad van State in strijd met de biologische werkelijkheid zou kunnen beslissen, dat adellijke vrouwen geen blauw bloed kunnen doorgeven (NRC Handelsblad, 15 en 20 april). Door de geschiedenis heen bepaalde het oordeel van de adellijke en maatschappelijke omgeving in belangrijke mate of iemand al dan niet tot de adellijke kring behoorde. In de middeleeuwen konden boeren door enige generaties een riddermatige leefwijze aan te nemen overgaan tot de ridderklasse en omgekeerd werd een riddermatige niet langer als zodanig door zijn omgeving beschouwd als hij er geen ridderlijke leefwijze meer op na hield.Onze samenleving kent echter het verschijnsel, dat personen juridisch van adel blijven, maar maatschappelijk al lang niet meer als zodanig worden erkend. Landverraders uit adellijke families bleven na de oorlog gewoon van adel, maar in de ogen van de samenleving was die adel van geen enkele betekenis meer. Omgekeerd zijn er leden van oude patriciërsfamilies en jonge uiterst verdienstelijke geslachten, die maatschappelijk met de adel gelijk gesteld worden, zonder dat dit door de Kroon kan worden erkend. De Wet op de Adeldom heeft H.M. de Koningin immers de bevoegdheid ontnomen om een echt adelsbeleid te voeren. In België, Groot-Brittannië en Spanje kunnen de vorsten dat nog wel doen.Bij het Koninklijk Huis gaat nu al drie generaties lang adeldom, naam en titel Prins(es) van Oranje-Nassau in vrouwelijke lijn over. Voor prins Bernhard en prins Claus werden bij K.B. wel persoonlijke titels en namen vastgesteld, maar (expliciet) geen adeldom verleend. Omdat adeldom en adellijke titels in Nederland niet steeds samenvallen is het zeer wel mogelijk dat zij, evenals Mr Pieter van Vollenhoven, strikt juridisch niet van adel zijn. Door de samenleving worden zij alle drie echter bij hun publieke optreden toch als 'Prinsen' van het Huis van Oranje-Nassau beschouwd.

Burgerzin

Recentelijk bezocht ik te Assen een café, en temidden van tientallen mensen bejegende opeens een man mij agressief en liet daarbij een pistool onder zijn jas zien. Door snel zodanig dicht bij hem te gaan staan dat het wapen niet getrokken kon worden en indringend op hem in te praten weerhield ik hem ervan, het wapen te trekken. Vervolgens verliet ik het pand teneinde elders de politie te waarschuwen.Tussen mijn contact met de politie en het moment waarop gewapende en in kogelvrije vesten gehulde agenten het betreffende etablissement binnenvielen en de man arresteerden verliepen ongeveer tien minuten waarin de man daadwerkelijk met het pistool bleek te hebben gezwaaid voor het oog van tientallen mensen. Tot mijn verbijstering echter bleek achteraf dat gedurende die tijd niemand, noch uit het publiek, noch van het barpersoneel, ook de politie had gewaarschuwd. Voorts bleek dat de man reeds uren tevoren in een bar het wapen had getoond, zonder dat iemand het nodig had gevonden om de politie te waarschuwen. Men had zich kennelijk niet betrokken gevoeld.Ik was nog meer verbijsterd toen de politie mij later vertelde dat ik me gezien mijn snelheid van handelen kennelijk niet bedreigd had gevoeld en dat dit, gevoegd bij het feit dat het wapen ongeladen bleek, reden was voor de constatering dat er geen bedreiging had plaatsgevonden. Naar het oordeel van de politie was de zaak dus niet echt 'ernstig' en was er slechts sprake van verboden wapenbezit. Dit laat zien dat zelfs het systeem dat zich met handhaving van openbare orde en veiligheid moet bezighouden zich op afstand van het algemeen belang plaatst. Dit roept het beeld op van een Nederlandse sociale en juridische cultuur die zodanig permissief is dat het gevaar van publieke onverantwoordelijkheid zichzelf kan versterken. En als het kan, dan zal het ook gebeuren want juist individuele burgerzin is de basis van collectieve burgerzin.

Mondriaan

Koos van Zomeren pleegt zijn vaste rubriek te vullen met koetjes en kalfjes in drassige groen/ bruine weiden, precies het decor dat hem nu zo aanspreekt op de schilderijen die Piet Mondriaan maakte aan het Gein (NRC Handelsblad, 19 april). Deze doeken hangen in het Haags Gemeentemuseum op de grote overzichtstentoonstelling die Koos Tweede Paasdag, bij gebrek aan beter, bezocht.Ondanks de warme gevoelens die hij beweert te koesteren voor Mondriaan, vertoont zijn smaak een sterk lineair regressief karakter: “Vroeger was ik vooral weg van de late Mondriaan, rechte lijnen, rood, geel en blauw. Tegenwoordig vind ik dat hij zijn beste dingen heeft gedaan aan het Gein, waarmee niet is gezegd dat hij de rest wel achterwege had kunnen laten. Als hij meteen na het Gein was gestopt, zou je je altijd hebben afgevraagd of hij nog beter had gekund niet waar?”.Vreemd dat het Van Zomeren is ontgaan, tijdens deze unieke en zeer verzorgde tentoonstelling dat Piet inderdaad veel beter kon. Hoe prachtig is niet het grote doek 'Duin IV', achter in zaal 60 opgehangen. Door een raam vlak boven het schilderij valt het buitenlicht geraffineerd op de gouden rand die het duin scheidt van de donkerblauwe zee en de diepblauwe lucht daarboven. “In Zeeland bereikt zijn kunstenaarschap de volle rijpheid”, zegt de begeleidende vrouwenstem in je oor. Menig bezoeker zal zich bij het zien van dit schilderij de volgende regels van P.C. Boutens herinneren:“Gij kwaamt, gelukkig pelgrim, naar mijn landMijn blond omduind Zeeuwsch eiland, als het ligtVoor mij voorgoed in den mystieken glansVan al de zonnen die dit leven brengt (. . .)''

Selectie afgerond

Vorige week na afloop van de oefeninterland van de Nederlandse A-selectie tegen Ierland, Groot-Brittannië en Denemarken werd het nieuwe Nederlandse Open Team bekend. Met de Europese Kampioenschappen in Portugal en de Bermuda Bowl in China in het verschiet is de aanwijzing van de bridgeploeg een zaak van gewicht. Dat realiseerden zich ook het team van begeleiders dat, nadat de laatste kaart was gelegd, nog vijf uur bedenktijd nodig had. Niet verwonderlijk, de keuzeheren hadden namelijk een probleem. Normaal gesproken zouden de drie paren die in 1993 in Chili voor ons land de wereldtitel veroverden, weer in het team zijn opgenomen. Van twee van de drie paren (Leufkens-Westra en Jansen-Westerhof) kon min of meer wel vormbehoud worden aangetoond. Zij werden inderdaad opnieuw aangewezen. Het derde paar, De Boer-Muller, leverde in de afgelopen anderhalf geen prestatie van betekenis meer en viel af. De keus ging nu tussen Kirchhoff-Maas (goede prestaties op het EK en WK paren) en Van der Neut-Paulissen (winnaar trainingswedstrijden en landskampioen viertallen). Het werd tenslotte Kirchhoff-Maas, maar wat de exacte beweegredenen van het selectiecomité waren zullen we wel nooit te weten komen. Feit is dat trainer Eric Kokish en coach Henk Schippers ondanks het fraaie lente-weer van vrijdagmiddag tot en met zondagavond voornamelijk in de donkere erkers van Kasteel Onstein, de speellocatie, vertoefden. Zij analyseerden iedere hand, iedere slag en ieder bod van de kandidaten. Misschien liggen de karakters van Kirchhoff-Maas beter in de groep, zij behoren net zoals Leufkens-Westra immers tot de Modalfa-kliek (de bridgeclub Modalfa speelt in de Meesterklasse). De beslissing zou wellicht nog moeilijker geweest zijn als Van der Neut dit verdedigingsprobleem beter had opgelost: