Genoeg van het overgereguleerde leven in Nederland

Zondag, Ned. 3, 21.42 tot 22.12 uur.

“Hier kun je je alleen nog op de stroom laten meevoeren, daar ís nog helemaal geen stroom. Het avontuur is om zelf met je eigen handen iets op te bouwen in een land waar nog niet alles is opgebouwd.” Hans de Vries, een jonge tuinier uit Doetinchem laat zijn vrouw en dochtertje op Schiphol achter om met een vriend te proberen in Bolivia een hoveniersbedrijf op te zetten. Na drie maanden zullen ze elkaar in de tropen ontmoeten, is het plan. Maar zij weet nog niet zo zeker of ze lang in het verre buitenland blijft. “Ik wil weer terug kunnen, ik wil er niet oud worden.”

Onder de titel Onzeker van de zekerheden heeft programmamaker Jurgen Gude voor VPRO's Lopende Zaken een mooi portret gemaakt van zeven Nederlanders die gemeen hebben dat ze het overgereguleerde Nederland willen ontvluchten op zoek naar een nieuw bestaan met meer mogelijkheden voor vrije ontplooiing.

Nederlandse politici verdringen elkaar in de media om hun ongerustheid over de instroom van immigranten, zo leidt Gude zijn verhaal in. Veertig jaar geleden was de uitstroom van zo'n 50.000 Nederlanders per jaar nieuws. “De nieuwe vaderlanden van weleer, zoals Canada en Nieuw-Zeeland, hebben hun lokroep allang gestaakt. Maar ondanks dat zijn er nog steeds mensen die - de Hollandse - kaas en de A2 willen verruilen voor een ander land.”

De motieven van de nieuwe emigrant zijn na vier decennia sterk veranderd. Het is nu veel meer de vrijheidsdrang die motiveert, dan het economische motief dat in de jaren '50 voorop stond. Van de zeven vertrekkers verruilen er vier een goede baan voor de onzekerheid en bij de beslissing van twee van hen speelt mee dat ze in Nederland moeilijk aan een baan kunnen komen.

De directeur uit Wassenaar ziet geen uitdaging meer in zijn werk en verlaat zijn vrouw en huis voor een bestaan als boeddhistische monnik in Tibet. Alle anderen willen juist hard werken, maar in een omgeving die ze geen jachtig levenspatroon opdringt en letterlijk ruimte verschaft.

Gude registreert het verschil in tijd en omstandigheden zonder commentaar of toelichting. Het na-oorlogse Nederland is hoog ontwikkeld, gereguleerd, verzakelijkt en begint sommigen juist daardoor te benauwen. De verpleegster die met haar man naar Spanje vertrekt: “Ik laat me niet meer dwingen, ik wil dingen doen waar je zelf voor 100 procent achter kunt staan.” En het Nederlands-Indische model ondervond met haar Turkse vriend dat Nederland “helemaal niet” zo tolerant is als vaak wordt beweerd. Veel moeite heeft ze met de vooroordelen die veel Nederlanders tegen buitenlanders koesteren, en de “vrijblijvende en oppervlakkige contacten”. Nog maar 23 jaar is ze, en toch te oud voor haar vak, maar in Turkije is haar werk beloofd.

De verwarmingsmonteur waagt met echtgenote de sprong in het diepe omdat hij de sfeer in Nederland “niet echt sociaal” meer vindt. “Er moet gewerkt worden, dat staat bovenaan. Vroeger kreeg je waardering voor je werk, nu draait het alleen om de vraag: hoeveel kost het? Het is zeker 20 jaar geleden dat ik mijn laatste complimentje kreeg voor een mooie installatie.”

De nieuwe emigranten zorgen voor oer-menselijke verhalen en ervaringen. Durfals zijn het. Lopende Zaken laat ze niet in de vergetelheid verdwijnen: “Wordt volgend jaar vervolgd”, belooft de aftiteling.