Fransen getuigen van een wonder bij triomftocht Jospin

AJACCIO/MARSEILLE, 28 APRIL. Frankrijk is bezig een klein wonder te beleven. Het meest wonderbaarlijke is: het wonder kan er zelf over praten. “Ik voel een golf van spontaniteit en hoop door het land gaan, van energie en verlangen, een bereidheid samen te werken. Als wij op 23 april het noodlot konden overwinnen, waarom dan geen verrassing in de eindronde op 7 mei? Ik doe niet mee aan deze verkiezingen om de eer van links op te houden, zelfs niet om een goed resultaat te halen, maar om in uw naam het presidentschap van Frankrijk te winnen!”

Lionel Jospin, de kort geleden nog 'onbenaderbaar' en 'uitgespeeld' genoemde oud-minister van onderwijs in de socialistische regeringen van Michel Rocard en Edith Cresson, is deze week bezig aan weinig minder dan een triomftocht door Frankrijk. Hij heeft nog acht dagen. Het is onwaarschijnlijk, maar niet meer uitgesloten dat Lionel Jospin de volgende president van de Franse Republiek wordt.

Weinig of niets had hij mee. Jaren bewaakte hij de socialistische partij, terwijl president Mitterrand in de jaren '80 eerst links experimenteerde, daarna rechts redresseerde. Het waren jaren waarin Jospin de partijgenoot-president in toenemende mate monarchale neigingen toeschreef. Nu erfgenaam zijn van die man van wie je zo verschilt, het is een handicap én een voordeel waar de 57-jarige Jospin openhartig mee leert omgaan.

Lionel Jospin eert Mitterrand voor de verlaging van de pensioenseeftijd tot 60 jaar, de Europese vooruitgang, de afschaffing van de doodstraf, maar houdt afstand. Het contrast met het paleis van de affaires tekent zich zelf. Voor de Fransen wordt de 'burger-president' Jospin een werkelijk alternatief voor ruziënd rechts, sinds zondag belichaamd door Jacques Chirac.

Gisteravond nog stond in de kolossale evenementenhal Le Dôme in Marseille een onherkenbaar ontspannen politieke entertainer voor 8000 volstrekt uitgelaten fans. Alles wat hij zei was goed voor een spreekkoor 'Jospin Président!' of 'On Va Gagner'. De geringste verwijzing naar de voetbalsport veranderde de dampende massa in de bevolking van Vak F van Olympique Marseille. Komt de intellectueel Jospin in fase met een groeiend deel van het Franse volk?

Verrassender nog, hij maakt er geen misbruik van. Natuurlijk, hij gebruikt het Links-rechts-schema, net zoals Chirac dat doet. Maar de toezeggingen blijven beheerst, 'respect' is een sleutelwoord, haat ontbreekt. In een land van dichtende redenaars is dit een wonderlijk serieuze politicus. Hij weet het, en hij wil het zo. 'Sécurité', opnieuw sleutelwoord na de winst van het Front National, is voor Jospin “een recht van de burger, een plicht van de staat”, maar geen speelveld voor demagogische excercities.

Een paar uur eerder, na een overvolle 'republikeinse middagmaaltijd' in de tuin van een licht verlopen strandhotel buiten Bastia, op Corsica, viel hij even uit zijn rol toen hem door deze krant werd gevraagd wat het betekende als hij de eerste protestantse president van Frankrijk zou worden. “Niets bijzonders. Het is een verkeerde benadering van het probleem”, kaatste hij terwijl zijn ogen vuur schoten. “In dit land heerst vrijheid van godsdienst. Ik word president van een republiek gebaseerd op burgerschap en niet op godsdienstige overtuigingen. Ik hou er niet van dat mij etiketten worden opgeplakt die ik niet zo beleef. Het is niet relevant wat een president gelooft”, en bijna mompelend: “er is ook plaats voor agnosten”.

Lionel Jospin wordt, volgens collega's van de Franse pers, ongaarne herinnerd aan de moeizame jaren achter Mitterrand en naast al die concurrerende partijbaronnen, jaren waarin hij werd afgeschilderd als onplooibaar, overdreven principieel. Dat is in Frankrijk al snel synoniem met de protestantse wortels die Jospin niet ontkent, maar waar hij zich - na belijdenis te hebben gedaan - geleidelijk van heeft losgemaakt.

De campagnedag op het Chirac-eiland Corsica was er niet minder feestelijk om. Sinds hij vorige zondag bij verrassing winnaar werd van de eerste ronde, zweeft Jospin op een wolk van enthousiasme en zelfvertrouwen. Hij zegt trouw te zijn aan zijn uitgangspunten. “Je reste en cohérence avec moi-même”. Hij hoeft niet te kiezen over welke ideologische boeg hij zal varen, zoals Chirac, die de Balladurianen aan zich moet binden, en daartoe zaterdag eindelijk alle kopstukken op één podium hoopt te krijgen.

De communisten steunen Jospin, en alle overige “republikeinen van de vooruitgang” zijn hartelijk uitgenodigd hem in het Elysée te helpen. Maar onderhandeld wordt er niet. Als hem gevraagd wordt wat hij, anders dan Chiracs openlijke toespelingen over verscherpen van immigratie-regels, wil doen om de vitale vijftien procent Le Pen-kiezers binnen te halen, antwoordt Jospin fel: “Niets bijzonders. Ik spreek niet met meneer Le Pen. Ik ben in discussie met het Franse volk.”

Dat klinkt meer als gepolijste campagnetaal dan het is. Overal waar Jospin komt, antwoordt hij op vragen, ook als het moeilijk wordt. Toen hij gisteravond de 9 mei-herdenkingen in Moskou en Tsetsjenië aansneed, werd hem toegeroepen: “Het Tsetsjeense volk wordt verkracht!”. “U heeft volstrekt gelijk”. Waarop een andere Marseillaan woedend schreeuwde: “Miljoenen Russen hebben hun leven verloren door de nazi's! De nagedachtenis van de bevrijding is heilig!” Jospin: “Daar ziet u de dialektiek van de situatie. Het is schandelijk wat in Tsetsjenië gebeurt. Ik begrijp de verontwaardiging, maar die moet vooral diplomatiek tot uitdrukking worden gebracht. Mijn conclusie gaat u misschien teleurstellen - ik respecteer de beslissing van president Mitterrand om er heen te gaan - maar de historische gebeurtenis moet worden gevierd.” De diplomaat en de overtuigingspoliticus lijken in harmonie.

Jospin is niet heilig. Hij spot graag met de windgevoeligheid van zijn tegenstander in de laatste ronde. “Ik hoef me niet eindeloos voor te bereiden op het grote tv-debat van dinsdag. Ik leef me psychologisch en intellectueel in. Maar ik heb er meer aan de affectieve steun van zo veel mensen overal in Frankrijk te incasseren dan te gaan zitten bedenken wat ik moet zeggen. Bovendien, ik weet niet welke nieuwe Chirac ik straks weer voor me krijg.” En later tot zijn euforisch publiek: “Als u weet wat Jacques Chirac morgen zegt, dan moet u maar afwachten wat hij overmorgen gaat doen”.

Bijna overal waar Jospin komt, is de ontvangst inderdaad opvallend affectief, soms ook kritisch. In Albi (Midi Pyrénées) roept een lange man in zwart leer hem woensdagmiddag toe: “Jospin oui, mais sans Le Pen”. Jospin beaamt. De sleetse sporthal van Montauban, twee uur naar het westen, zit 's avonds bomvol. “Hier ben je thuis!”, roept een vrouw als Jospin even zijn drijfnatte voorhoofd dept.

Gistermorgen bracht zijn odyssee Jospin in Ajaccio, de zuidelijke havenstad op het eiland van Napoleon. Hier is men meer bonapartist dan socialist. Als Jospin de overdekte vismarkt binnenmarkt echoot het gejuich door de hoge ruimte. Hij maakt zich zorgen over een jongetje dat verpletterd dreigt te worden.

Als de bijna-presidentiële karavaan voorbij is vertelt Antoinette Bertaud, een oudere visverkoopster: “Het is mooi dat hij komt. Misschien stem ik wel op hem, maar wij verkopen hier niets. De mensen hebben niks te besteden, of zij gaan liever naar de supermarkt. Wij staan hier tien maanden om ons plekkie te houden. In twee zomermaanden moeten we dan uit de kosten komen. Ik hoop dat links ons zal helpen”, zegt zij. De verse rouget, thon en calamares wachten op meer bezoek.

Jospin is intussen in het wat mondainere gedeelte van hartje Ajaccio aangekomen. In de deuropening van de boutique Comme Ça staat een knappe jonge vrouw. De nieuwe Jospin stapt op haar af, overweegt een hand en kiest voor twee zoenen. De camera's doen hun werk. Nathalie Chardot (24) zegt even later: “Nee, het was geen afgesproken werk. Lionel Jospin kon niet weten dat ik voor hem ga stemmen. Ik val hier in voor mijn tante.”