Duitse importeur Atlanta tart EU en wil alsnog vrije import dollar-banaan; Nieuwe ronde Europese bananenoorlog

BRUSSEL, 28 APRIL. De Duitse handelsonderneming Atlanta, de grootste importeur van bananen in Europa, blijft zich verzetten tegen het invoerregime voor bananen waartoe de Europese Unie in 1993 overging. Atlanta wil dat het Constitutionele Hof in Duitsland zich uitspreekt over de beslissing van de EU om de vrije invoer van zogeheten dollarbananen uit Midden-Amerika voortaan aan banden te leggen ten voordele van de import uit (voormalige) overzeese gebieden van enkele EU-lidstaten, zoals Frankrijk en Spanje. Een eventuele veroordeling door het Hof in Karlsruhe kan vergaande consequenties hebben voor Brussel.

De strijd om de banaan barstte los toen de EU-lidstaten het onderling eens moesten worden over een uniforme invoerregeling met het oog op de totstandkoming van de Europese eenheidsmarkt per 1 januari 1993. Duitsland, de grootste bananenconsument in de EU, kende van oudsher een liberaal invoerbeleid, net als - in iets mindere mate - Nederland en België. Maar landen als Frankrijk en Groot-Brittannië schermden hun markten af om voorrang te geven aan bananen uit ontwikkelingslanden waarmee ze traditioneel banden onderhouden. Spanje produceert zelf bananen op de Canarische Eilanden.

Tijdens de onderhandelingen in de Europese ministerraad moest Duitsland zich noodgedwongen neerleggen bij de meerderheid. Dat betekent dat handelshuizen als Atlanta niet langer vrij kunnen importeren maar gebonden zijn aan vastgelegde invoerquota. Gevolg is dat de totale Duitse invoer met meer dan 50 procent is gedaald en dat de Duitse consument die gewend was aan goedkope bananen, nu zo'n 60 procent meer betaald, aldus Atlanta. Het concern zelf zegt dat het als gevolg van het nieuwe EU-regime 11 bedrijven heeft moeten sluiten en 700 van de in totaal 2.300 werknemers heeft ontslagen.

Volgens mr. Gerrit Schohe, een in Brussel gevestigde zakenadvocaat die de belangen van Atlanta behartigt, heeft het “ridicule” besluit van de Europese ministerraad zijn opdrachtgever in grote moeilijkheden gebracht. Om aan langlopende contractverplichtingen te voldoen, is Atlanta volgens hem gedwongen om bananen die niet langer binnen de EU afgezet mogen worden, in Oost-Europa te dumpen. In Duitsland kost een kist bananen van 18 kilo ongeveer 30 D-mark. In St. Petersburg betaalt de consument voor dezelfde hoeveelheid door Atlanta en andere ondere ondernemingen verhandelde bananen ongeveer de helft.

De Duitse regering heeft het invoerregime voor bananen aangevochten bij het Europese Hof van Justitie in Luxemburg, maar kreeg daar in oktober vorig jaar nul op het rekest. Verzoeken van Atlanta en andere bedrijven om te procederen tegen het EU-besluit werden door het Europese Hof niet ontvankelijk verklaard.

Nu op die wijze geen mogelijkheden meer aanwezig lijken te zijn om Brussel via de Europese rechter tot inkeer te brengen, doet Atlanta een uiterste poging om via het Duitse Constitutionele Hof alsnog zijn gelijk te krijgen. De eerste formele stappen zijn daartoe gezet door een procedure te beginnen bij een lagere rechtbank in Frankfurt, waarbij Atlanta vraagt om verruiming van zijn importmogelijkheden. Volgens Schohe zal de zaak worden doorverwezen naar het Constitutionele Hof, dat zich dan moet buigen over de vraag of het aan Duitsland opgelegde, niet door enig parlement bekrachtigde, ongunstige invoerregime niet in strijd is met de Duitse grondwet. Deze waarborgt immers fundamentele rechten van burgers en ondernemingen.

Ook betwist Schohe de bevoegdheid van de Europese ministerraad om met een gekwalificeerde meerderheid van stemmen een besluit over de bananeninvoer te forceren. Al in het Verdrag van Rome, over de oprichting van de EG, werd een clausule opgenomen waarin Duitsland werd toegestaan om vrij bananen in te voeren. Het schrappen van die clausule komt in feite neer op een verdragswijziging en dat kan alleen maar met instemming van Duitsland, zo luidt de redenering.

Over de houding van de Duitse regering is Schohe overigens allerminst te spreken. Die heeft zich tijdens de onderhandelingen over de bananen “amateuristisch” gedragen en zich veel te snel neergelegd bij de door Frankrijk aangevoerde meerderheid. Dat komt doordat bondskanselier Kohl geen behoefte heeft aan een harde confrontatie met bondgenoot Frankrijk. “Als ik naar Bonn belde, kreeg ik van ambtenaren te horen: je weet het, dit is een Frans dossier. We kunnen dus niet te hard van stapel lopen.”