Koppeling met compensatie

Met 1 mei op de kalender wordt in menig 'rood nest' de stofdoek over de spotprent van Albert Hahn gehaald. Gansch het raderwerk staat stil, als uw machtige arm het wil. Bijna een eeuw later zijn de verschillende beleidsonderdelen zo nauw met elkaar verbonden dat het hele overheidsapparaat in beweging komt wanneer één radertje wordt bijgesteld.

Een voorbeeld: de Wet Koppeling met Afwijkingsmogelijkheid (WKA). Het kabinet-Kok besloot vrijdag dat de sociale uitkeringen en het wettelijk minimumloon volgend jaar volledig worden gekoppeld aan de gemiddelde loonontwikkeling van mensen die werken in het bedrijfsleven, bij de overheid en bij de dienstverlenende instellingen. Het kabinet streeft naar redelijk evenwichtige inkomensverhoudingen en met de volledige koppeling komt dit doel een stapje dichterbij. De koopkracht van uitkeringsgerechtigden stijgt volgens VVD-minister Gerrit Zalm met een half procent extra in vergelijking de situatie waarin voor de helft werd gekoppeld. De nieuwe looneisen van de vakcentrale FNV maken de koppeling trouwens wel duurder. Ter indicatie: een extra loonstijging van 1 procent kost de overheid ongeveer 700 miljoen gulden en op de lange termijn 900 miljoen.

De VVD is tegen koppeling. Toch ging de liberale minister akkoord omdat de koppeling wordt gefinancierd uit meevallers in de sociale zekerheid, belastingmeevallers worden gebruikt voor een extra verlaging van het financieringstekort en de tweede belastingschijf met 300 miljoen gulden wordt verlengd waardoor mensen pas bij een hoger inkomen het tarief van 50 procent hoeven te betalen.

Met het koppelingsbesluit stijgen niet alleen de sociale uitkeringen maar ook het minimumloon. Een verhoging van het minimumloon leidt in de modellen van het Planbureau tot minder werkgelegenheid. Het kabinet deelt, tot op zekere hoogte, deze visie. In het regeerakkoord hebben PvdA, VVD en D66 namelijk afgesproken dat er meer banen moeten komen tussen het wettelijk minimumloon en de laagste CAO-schalen. Het kabinet wil werkgevers vrijstellen van het betalen van het minimumloon voor bepaalde sectoren en voor een bepaalde periode wanneer ze mensen aannemen die anders moeilijk een baan vinden.

Het kabinet kiest voor deze maatregelen omdat de arbeidsproduktiviteit niet in verhouding staat tot de wettelijk bepaalde prijs van de arbeid. Minister Melkert pleit daarnaast voor een specifieke lastenverlichting voor de laagstbetaalde banen omdat in dit segment van de arbeidsmarkt de werkloosheid het grootst is. De huidige werklozen zijn voor een baan vooral aangewezen op het onderste segment van de arbeidsmarkt. Daarom heeft Melkert voorgesteld om voor functies tussen 100 en 130 procent van het minimumloon het werkgeversdeel in de sociale lasten geleidelijk te laten verdwijnen. Op het niveau van het minimumloon zouden de loonkosten met 15 à 20 procent dalen.

Door de verhoging van het wettelijk minimumloon - een gevolg van de koppeling - wordt de prijs die Melkert moet betalen steeds hoger. En het 'einde' is nog niet in zicht want hij wil ook na 1996 de uitkeringen volledig koppelen.

Door de koppeling gaat de prijs voor de arbeid, in het segment waar de meeste werklozen zijn, omhoog. Het kabinetsbeleid is “contraproduktief”, oordeelt Rudolf de Korte (VVD). “We zijn net druk in de weer om de ruimte tussen het minimumloon en de laagste loonschalen op te vullen. Als je dan het minimumloon gaat verhogen is dat een tegendraadse ontwikkeling.” Zijn coalitie-collega Jan van Zijl (PvdA) zegt: “Met de koppeling ga je een teentje achteruit”, maar met de plannen van Melkert nemen we “een grote stap vooruit”.

De Korte breekt een lans om het minimumloon te individualiseren en tegelijkertijd met 30 procent verlagen. Om mensen met een uitkering financieel te stimuleren een baan te aanvaarden zou het arbeidskostenforfait, het bedrag waarover mensen met een baan geen belasting hoeven te betalen, fors moeten worden verhoogd. Met de koppeling ziet een werkloze zijn uitkering stijgen, maar de kans op een baan neemt af. Compenserende maatregelen kunnen dit ongewenste effect corrigeren. Het wachten is op een nieuw wetsvoorstel: de WKA met Automatische Minimumlooncompensatie.