Israels grootste kranten betrokken bij afluisteraffaire

TEL AVIV, 27 APRIL. In een sensationele affaire met vertakkingen naar de onderwereld zijn deze week de hoofdredacteuren gearresteerd van de elkaar op leven en dood bestrijdende twee grootste kranten van Israel, Ma'ariv en Yediot Ahronot. Ofer Nimrodi, die het met het geld van zijn vader, de wapenhandelaar Yacov Nimrodi, tot hoofdredacteur van Ma'ariv bracht, is evenals Moshe Vardi van Yediot Ahronot op verdenking van onwettige afluisterpraktijken door de politie aangehouden. Vardi is inmiddels onder huisarrest geplaatst. Op de achtergrond spelen tal van louche zaken, waaronder zelfs mogelijke liquidaties of pogingen daartoe van mafia-figuren.

De hoofdredacteuren beperkten zich tot het verstrekken van opdrachten tot afluisteren aan detective-bureaus, vanwaar vertakkingen zouden lopen naar het criminele niveau. Amos Schocken, de hoofdredacteur van Ha'arets, Israels enige kwaliteitskrant, heeft deze week in een vraaggesprek voor de televisie gezegd dat “criminele elementen zich meester van Ma'ariv hebben gemaakt”. Hij doelde vermoedelijk op Yacov Nimrodi, indertijd Israels officieuze gezant aan het hof van de sjah van Iran, die als wapenhandelaar fortuin heeft gemaakt en deze week nog zei dat hij Ma'ariv voor zijn zoon had gekocht.

In de grijze wereld van afluisteren en industriële spionage, waarin chantage en smeergeld aan de orde van de dag zijn, spelen volgens publikaties in de Israelische media ex-agenten van de Mossad en de Shin-Bet een rol. Niet alleen treden deze figuren na hun pensionering op betrekkelijk jeugdige leeftijd - tussen de veertig en vijftig jaar - als huurlingen op in Afrika (voor de opleiding van lijfwachten van presidenten), enkelen zijn onlangs betrapt op het verbouwen en verhandelen van cocaïne in Bolivia. Met in de Israelische veiligheidsdiensten opgedane vakkennis en met niet al te veel gevoel voor maatstaven die in een burgermaatschappij moeten gelden, accepteren zij opdrachten zoals de afluisterpraktijken waarvan beide hoofdredacteuren worden verdacht.

Juristen wezen er gisteren op dat de strafmaat in de Israelische wetgeving voor afluisteren nogal licht is en er mede daarom ook door rechters nogal lankmoedig tegen dergelijke overtredingen in het verleden is opgetreden. Na de aanhouding van de hoofdredacteuren komt nu echter zoveel naar buiten dat in de politiek en ook in de media wordt gevraagd afluisteraars en hun opdrachtgevers zwaar te straffen. De Israelische televisie meldde gisteravond aan de hand van interviews dat Israelische zakenlieden er al enige tijd van afzien vertrouwelijke informatie telefonisch te bespreken. Uit angst voor afluisteren en aftappen van computercommunicatie en fax-apparatuur worden belangrijke zaken weer onder vier ogen afgehandeld.

Ofer Nimrodi van Ma'ariv zou op grond van door afluisteren verkregen informatie aandelen van een door hem gecontroleerde onderneming in korte tijd met vijftig procent in waarde hebben weten op te drijven. Ook zou hij Amnon Abramowits, een ex-columnist van Ma'ariv en zeer invloedrijk, systematisch hebben afgeluisterd. Vorig jaar nam Abramowits bij Ma'ariv ontslag toen hij zijn stem herkende op bandjes waarop de politie beslag had weten te leggen. Dat was het eerste serieuze signaal van een affaire die volgens voorspellingen van deze journalist, die heel goed is ingevoerd bij de Mossad en Shin Bet, tot de val van Nimrodi zal leiden.

Met zijn aanhouding is Nimrodi's positie onhoudbaar geworden. Chaim Zadok, ex-minister van justitie en hoofd van de persraad, heeft gisteren gezegd dat zowel Nimrodi als Vardi er verstandig aan zou doen op zijn minst voor de duur van het onderzoek en het er ongetwijfeld op volgende proces hun posities aan het hoofd van Ma'ariv en Yediot Ahronot op te geven.

Onder het hoofdredacteurschap van de jonge, op journalistiek gebied onervaren Nimrodi is Ma'ariv wel een veel slechtere krant geworden maar gelijktijdig een veel gevaarlijker concurrent van het heersende blad Yediot Ahronot. Beide middagbladen komen 's ochtends vroeg met schreeuwende koppen van de moderne drukpersen en behoren in de categorie van de onbetrouwbare sensatiepers. Het lage journalistieke niveau van beide kranten - enkele jaren geleden was dat aanzienlijk hoger - is één van de wapens waarmee zij om de gunst van de lezers strijden.

Afluisteren, het betalen van zwijggeld aan getuigen en andere pressiemiddelen behoren eveneens tot het arsenaal waarmee de hoofdredacteuren elkaar te lijf zijn gegaan. Voor de kwaliteit van de Israelische democratie is het volgens politici echter van het allergrootste belang dat kranten die zo'n grote invloed hebben op de publieke opinie geleid worden door journalisten die ook nog iets van ethiek begrijpen. Enkele kleinere kwaliteitskranten uit Israels ideologische tijdperk zijn door de twee commerciële reuzen van de markt verdreven of staan op het punt van ondergang. Onlangs ging het linkse blad Al-Hamishmar ter ziele terwijl Davar, het blad van het algemeen vakverbond Histadrut, ook geen lang leven meer beschoren lijkt te zijn.