Hiddink weet geen raad met falend Oranje

PRAAG, 27 APRIL. Ajax staat in de Europa-Cupfinale maar het Nederlands elftal, met zeven spelers van de landskampioen, werd gisteravond onder de voet gelopen door Tsjechië (3-1), op voetbalgebied niet meer dan een B-land. Wat is er toch aan de hand met Oranje? Onder de hoede van Guus Hiddink verloor het al drie keer en won het alleen van Malta.

In de kwalificatiereeks kan de nationale trots na de afstraffing in Praag geen enkele steek meer laten vallen. De duels met Wit-Rusland, Noorwegen en Malta moeten worden gewonnen. Anders ontbreekt Oranje volgend jaar voor het eerst sinds tien jaar op een groot internationaal toernooi. Dan krijgt de Luxemburgse bondscoach Philippe toch gelijk. Hij voorspelde in Rotterdam nadat zijn ploeg met 5-0 had verloren, dat uit groep 5 Noorwegen en Tsjechië volgend jaar aan het EK in Engeland zullen deelnemen. Hoongelach viel hem toen ten deel.

“Ajax had deze ploeg opgerold”, vond de Ronald de Boer in het zwaar bewaakte Sparta-stadion van de Tsjechische hoofdstad. Aan die woorden viel een hoop ergernis te herkennen over het falen van Oranje. Dick Advocaat had er al moeite mee om rondom de romp van Ajacieden een Nederlands elftal te formeren, dat even geolied liep als de voetbalmachine in De Meer. Nieuwkomer Guus Hiddink, die zich niet als assistent heeft kunnen inwerken zoals zijn voorganger, blijkt voorlopig helemaal geen raad te weten met het kostbare vlaggeschip van de KNVB. Niet alleen de internationals leverden gisteravond een wanprestatie, ook de coach maakte beoordelingsfouten.

Hiddink verwachtte vooraf gevaar vanaf de linkervleugel. Hij rekende op een rechtsback die het karakter zou hebben van een opkomende middenvelder (Latal). Zijn collega Uhrin ging er echter vanuit dat Overmars net als bij Ajax aan die kant zou staan. Dus posteerde hij een echte back (Tomas Repka) op rechts die de middenlijn bijna niet over kwam. Hiddink had niettemin Arthur Numan als behoudende linksbuiten in zijn opstelling opgenomen. De PSV'er, tegenwoordig bij zijn club vaak linksback, kwam zijn tegenstander niet een keer voorbij. Binnen de marges van het Ajax-concept probeerde Hiddink enige zekerheden in te bouwen. Aanpassingen waartoe Louis van Gaal zich vermoedelijk nooit zou hebben laten verleiden.

Het Nederlands elftal maakte een onevenwichtige indruk en dat is nog eufemistisch gesteld. Er was een beproefde linkervleugel mogelijk van Ajacieden met Frank de Boer, Seedorf en Van Vossen. Maar Hiddink is van mening dat Van Vossen het meeste gevaar sticht als centrumspits en hij posteerde de Zeeuw in de punt van de aanval voor Ronald de Boer. Van Vossen heeft sinds zijn Anderlecht-periode slechts een enkele keer bij Ajax op die positie gespeeld. In het scenario was voorzien dat Van Vossen in de rust zou worden gewisseld voor Kluivert. Hiddink wilde niet twee reserves van Ajax in zijn basiself laten beginnen.

Van Vossen maakte echter een belabberde indruk. Hij miste duidelijk de scherpte die op het hoogste niveau noodzakelijk is. “Ik had erop gerekend dat Peter toch wel drie kwartier voluit zou kunnen spelen”, mijmerde Hiddink later. Ronald de Boer die tegenwoordig in zijn clubteam het beste rendeert als rechtshalf stond natuurlijk ook op een voor hem onwennige positie. Bryan Roy ambieert het werk van schaduwspits, maar waarom hij was geselecteerd bleef een raadsel. Overmars acteerde nog wel redelijk vanaf de rechtervleugel. Dat was volgens Hiddink mede het gevolg van het opstellen van Numan.

In de tweede helft kwam Peter Bosz ten tonele. Hij moest zorgen dat de zwalkende Jonk wat meer kon opschuiven. Hij kreeg onverwachts ook te maken met een andere invaller, Radoslav Latal. Seedorf kreeg op de rechterkant weer de sterke Patrik Berger tegenover zich, die hem in de beginfase drie keer had verrast. Ronald de Boer werd in plaats van Van Vossen de diepste spits omdat er voorin te veel balverlies was geleden. Nederland werd vervolgens nog verder teruggedrukt. Nadat de Tsjechen een 1-0 achterstand in achttien minuten hadden omgebogen tot een 3-1 voorsprong, greep Hiddink tactisch gezien weer terug op het uitgangspunt. Met Kluivert, voor de wederom onder zijn niveau voetballende Winter, als diepste spits en de aanvallende middenvelder Ronald de Boer opnieuw op de plek van Bergkamp.

Het Nederlands elftal is kennelijk niet in staat om zonder Litmanen, Finidi en vooral Rijkaard de Ajax-machine te kopiëren. In een lelijk eendje wordt een motorblok van een Porsche gemonteerd en dat leidt tot onverantwoord rijgedrag. Hiddink zal zich moeten bezinnen voordat het te laat is. Kiest hij voor het Ajax-concept, wat tot dusverre toch zijn intentie is geweest, dan moet hij ook de vaste patronen uit het elftal in tact laten. Opdat de automatismen niet worden doorbroken. Seedorf was gisteravond in de beginfase volledig de kluts kwijt. Hij klaagde erover dat zijn verdedigende taken niet altijd op de juiste wijze werden overgenomen. Een pas negentienjarige speler is nauwelijks kwalijk te nemen dat hij nog niet over de tactische volwassenheid beschikt om in een ander stramien te kunnen functioneren. Ook hij is gebaat bij een vertrouwde taakstelling.

Aanvoerder Danny Blind, slecht aanspreekbaar na het verlies, verkondigde gisteravond dat hij zelden een wedstrijd heeft gespeeld waarin er organisatorisch zoveel misging. Er werd slecht geluisterd en niet attent genoeg gereageerd. Hij moest al zijn energie stoppen in het scherp houden van de ploeg. Jonk zorgde in zijn ogen voor onvoldoende aansluiting met Ronald de Boer. Seedorf liep te slapen. Het waren zaken die ook doordrongen tot sectievoorzitter Jos Staatsen. Hij had zich vooral geërgerd aan de wijze waarop de nederlaag tot stand kwam. “Dit was niet te vergelijken met de wedstrijden die we op het WK verloren”, aldus Staatsen. Deze Praagse lente zal Oranje niet licht vergeten. Als het Nederlands elftal zo blijft spelen, zijn de kansen voor het EK verkeken. Van de andere kant kwalificeerde Oranje zich de laatste jaren steeds met grote moeite. Oranje heeft het zichzelf opnieuw onnodig moeilijk gemaakt.