17 keer eten rond het 'Gebouw'; Voor & na Mahler

Het zal de liefhebber die geen dag verstek laat gaan van het zeventien dagen durende Mahler Feest, geen moeite kosten om - binnen loopafstand van het Concertgebouw - èlke dag een ander restaurant te bezoeken. Maar in het keurige Amsterdam Zuid zijn gewone kroegen minder dik gezaaid.

Het Amsterdamse Concertgebouw, waar zich van 1 tot en met 17 mei het tweede Mahler Feest afspeelt, stond bij de opening in 1888 ver buiten de stad, temidden van weilanden en wat tuinderijen. Het Concertgebouw was slechts te bereiken via de nieuwe P.C. Hooftstraat. De directe omgeving naast en achter het Concertgebouw werd daarna snel volgebouwd, zodat tijdens het eerste Mahler Feest in 1920, ter gelegenheid van het 25-jarig dirigentenjubileum van Dr. Willem Mengelberg, de muziektempel niet langer tussen koeien en sperciebonen stond, maar keurig aan de Van Baerlestraat.

Vóór het Concertgebouw is er een eeuw lang eigenlijk weinig veranderd. De lege, nauwelijks gestructureerde gras-en moddervlakte die tegenwoordig Museumplein heet, ziet er na het Cirque du Soleil en de Koninginnedag-kermis even rommelig uit als destijds het geval was. Toen lagen daar tussen wat slootjes wat sportvelden en een wielerbaan. 's Winters werd er geschaatst op de baan van de IJsclub, verder waren er manifestaties en tentoonstellingen.

Met het brede Rijksmuseum aan de einder was rond het Concertgebouw de Amsterdamse binnenstad geheel buiten de gezichtskring en zo ontwikkelden de Concertgebouwbuurt en de rest van 'Zuid' zich later tot een stuk Amsterdam met een geheel eigen sfeer. Door de Boerenwetering afgescheiden van de volkse Pijp wordt het Concertgebouw omringd door een villawijkje voor de echte rijken van toen en door riant aangelegde straten met monumentaal gebouwde huizen voor de bemiddelde middenklasse.

Rond de eeuwwisseling was de internationaal georiënteerde architectuur hier zeer uitbundig met veel versieringen, torentjes, tegeltableaus aan gevels en in portieken. Slenter bijvoorbeeld eens, telkens naar de gevels omhoogkijkend, door Willemsparkweg, Van Breestraat, Johannes Verhulststraat, Frans van Mierisstraat, Jan Luykenstraat en de Van Eeghenstraat, waar Willem Mengelberg woonde en Mahler bij hem logeerde.

De sfeer in cafés en restaurants was hier vanouds meestal van een geheel andere soort dan in binnenstad en Jordaan: keuriger, netter, statiger, afstandelijker. Ook de verhoudingen binnen het horeca-aanbod lagen en liggen anders. De Mahler Feestganger kan rond het 'Gebouw', zoals het Concertgebouw wordt genoemd door Amsterdamse musici en musicofielen, kiezen uit zeer veel eetgelegenheden. Maar èchte café's zijn hier spaarzaam - 'Het Concertje' en 'Het Orkestje' hebben de erg Amsterdamse mengvorm van eetcafé.

De ambitie om elk van de zeventien dagen die het Mahler Feest duurt een ander café te bezoeken is binnen redelijke loopafstand dan ook niet te realiseren. Voor lunch, diner en souper is het aanbod rond het Concertgebouw echter uitvoerig en gevarieerd. En voor een breder cultureel georiënteerd publiek zijn er - naast Rijksmuseum, Stedelijk Museum en Van Goghmuseum - ook enkele andere interessante adressen.

De absolute top in de Concert-horeca wordt gevormd door Bodega Keijzer, naast het Concertgebouw, en café Welling, achter het Concertgebouw. Het zijn dankzij hun ligging en cliëntèle unieke Amsterdamse instituten die ook internationaal vermaard zijn en niet mogen worden overgeslagen. Keijzer De gelegenheid dateert van 1905; Mahler zelf, die in Amsterdam dirigeerde in de jaren 1903-1909, zal hier dus wel eens hebben gezeten. Inrichting (leestafel, persjes op tafel) en bedaagde sfeer lijken sindsdien onveranderd en spreken ook vaste klant Wim T. Schippers aan. De spijskaart (met zeetong als specialiteit) is vooroorlogs klassiek. De bodega is bijna altijd vol, via de draaideur staat men meestal onmiddellijk weer buiten. Reserveren voor maaltijden is vereist. Van Baerlestraat, 's zondags gesloten. Inl 020-6737353. Welling Ook zéér druk, de sfeer in deze 'woonkamer' van Zuid is hier licht tot matig bohémien, uitmonstering en meubilering zijn dienovereenkomstig aftands. De zaak begon in 1908 als proeflokaal 't Hoekje, vertelt Bas Lubberhuizen (eigenaar sinds 1976). Het echtpaar Welling dat in de jaren vijftig de zaak naar zich vernoemde, was legendarisch eigenzinnig - de zaak was geopend als ze zin hadden. Otto Klemperer, ook zeer karaktervol, kwam hier al graag. Jan Willem Brouwerstraat 32.

Restaurants

Ongeveer in volgorde van bereikbaarheid: we beginnen het dichtstbij het Concertgebouw en blijven binnen een straal van enkele honderden meters. Tenzij anders vermeld zijn de openingsuren de in Amsterdam gebruikelijke. 1 Bartholdy Schuin tegenover het Concertgebouw in een voormalige brandweerkazerne. Vroeger was Bartholdy ook café, maar nu nog uitsluitend een trendy-mediterraan restaurant. Drie gangen menu ƒ 49,50. De serre achterin biedt uitzicht op Mahlertent en Museumplein. Van Baerlestraat 35-37, van 17u30 tot 23u. Inl 020-6622655. 2 Zabar's Aangename gelegenheid, mediterrane keuken. Marjan Berk at hier wel. Van Baerlestraat 49. Geopend van 11-23u. Inl 020-6798888. 3 De Knijp Net als Bark een zaak waar musici graag na afloop van concert of recital souperen, pianist Ivo Pogorelich, bijvoorbeeld. Ook lunch. Van Baerlestraat 114. Geopend van 17-0u30. Inl 020-6714248. 4 La brasserie Reghthuys De sfeer in dit van de Admiraal de Ruyterweg (West) naar Zuid verhuisde etablissement is origineel Frans. Van Baerlestraat 146, tot middernacht, za en zo gesloten. Inl 020-6861158. 5 Bark Vooral vis en fruits de mer, componist Franco Donatoni bleek er ook van te houden. Van Baerlestraat 120. Geopend van 17u30-0u30, ma t/m vr ook van 12-15u. Inl 020-6750210. 6 Brasserie van Baerle Een prettige en geliefde zaak, aangename bediening. Menu ƒ 54,50. Van Baerlestraat 158, van 12 tot 23u, niet op zaterdag. Inl 020-6791532. 7 Le Campagnard De internationale keuken en ook nog een gewone Hollandse coffeeshop en tearoom. Willemparksweg 6. 9-22u. Inl 020-6626206. 8 Orient Indonesische keuken, alleen diner. Vlakbij het Stedelijk Museum, geniet enige faam en staat vermeld in de Michelingids. Van Baerlestraat 21. Inl 020-6734958. 9 Entrecote Bij MacDonalds is de keuze aan gerechten oneindig gevarieerder dan in dit formulerestaurant, maar mede dankzij de jarenlang geconcentreerde expertise is de entrecote met frietjes hier fameus. P.C. Hooftstraat 70. Inl 020-6737776. 10 Le 4 stagioni, Ristaurante Pizzeria Als men niet beter wist, zou men denken dat de namen van dit populaire restaurant èn de gelijknamige pizza zijn ontleend aan de vier prachtige tegeltableaus van de vier jaargetijden, die de hier ooit gevestigde slagerij al eeuwen sierden. Johannes Verhulststraat 32, 17-23u. Inl 020-6620071. 11 Le Garage De uit de bladen bekende spiegelzaak van tv-kookgek Joop Braakhekke, waar men klassieke gerechten uit Franse, Italiaanse en Hollandse keuken eet maar vooral komt om te kijken naar Joop en zijn aanhang en door hen te worden bekeken. Ruysdaelstraat 54-56. 12-2u, 18-23u, za en zo geen lunch. Inl 6797176. 12 Beddington's Het restaurant van Jean Beddington is culinair gezien de top in de buurt - absoluut niet voor even snel dineren, dus zeer geschikt voor de concert-vrije dag op 4 mei of voor de lunch (drie gangen, ƒ 55). Vier gangen-menu ƒ 80. Roelof Hartstraat 6. Inl 020-6765201. 13 La nuova vita Een chique niet-pizza-Italiaan, menu ƒ 65 voor vier gangen. Willemsparkweg 155. Inl 020-6793868. 14 Corneel Brasserie met een bijzondere kleine kaart: pekelborst met tapenade en dergelijke. Willemsparkweg 177. Inl 020-6750873. 15 De Joffers Brasserie waar op onovertroffen wijze het typisch 'Zuid'-gevoel heerst - alles keurig netjes en precies zoals het hoort en de binnenstad niet meer bestaat. Men kan hier rustig men naartoe met moeder of schoonmoeder. Willemsparkweg 153. Inl 020-6730360. 16 Sparks Bistrot voor lunch en diner, druipkaarsen maar de kaart is correct eigentijds, keuzemenu ƒ 45. Willemparksweg. Inl 020-6760700. 17 Sardegna Pasta van het huis. De aanbeveling 'Onze pizza's zijn zeer bekend om zijn krokante bodem' doet inderdaad authentiek aan. Cornelis Schuytstraat 17. Inl 020-6733333.

(Eet)cafés 't Concertje en 't Orkestje Van Baerlestraat, hoek Moreelstraat. Twee naast elkaar gelegen soortgelijke zaken, waarvan de namen zelfs voor vaste bezoekers moeizaam uit elkaar te houden zijn. Bij 't Orkestje, waar men op verzoek 78-toerenplaten draait, veel ouderwetse muziekinstrumenten aan muren en plafond, ook oude foto's van het Concertgebouw in het weiland met een sloot voor de deur. Lusthof Een broodje 'Genot' kost hier ƒ 5,75, Van Baerlestraat 128. Wildschut Vroeger Café Hettema, nu een zeer ruim, rokerig en lawaaiig grand café, trendy publiek. Moreelsestraat, hoek Van Baerlestraat.

Diversen Vicenzo Uitsluitend Italiaans ijs en Italiaanse koffie, Banstraat 10, van 11 tot 23u. Pasta di Mamma Espressobar, panini; P.C. Hooftstraat 52, van 11 tot 17u. Caffe Fiorito P.C. Hooftstraat met uitzicht op de servies-en bestekzaak Focke Melzer. Hier savoureert men de beroemde taartjes van Huize van Wely. Coffeeshop/restaurant Small Talk Als de exemplarische vroege jaren zeventig-inrichting het nog vijftig jaar houdt, is die wereldberoemd. Er zijn drie afdelingen: een restaurant, coffeeshop met broodjes, tosti's, uitsmijters, om de hoek is een traiteurs-afdeling met o.a. zelfgemaakte bonbons. Van Baerlestraat 52, hoek Willemparksweg. Recht tegenover het Concertgebouw: de o.a. vanwege voorbeeldige hygiëne befaamde viskraam Bloemberg. Daarnaast een uitstekende fruitkiosk, waar een fascinerende automaat sinaasappels transporteert, halveert en uitperst.

Cultuur varié Mengelberg-huis Willem Mengelberg woonde sinds 1900 op het adres Van Eeghenstraat 107. Ten tijde van het eerste Mahler Feest, in 1920, logeerde zijn weduwe Alma Mahler bij mevrouw A. de Marez Oyens op Museumplein 6-8. Die villa is inmiddels afgebroken, daar staat nu het Van Gogh-museum. Broekmans en van Poppel Deze winkel naast Keyzer is fameus bij muziekliefhebbers: bladmuziek, muziekboeken, cd's en andere musicalia. Van Baerlestraat 94. Premsela Een prettige boekhandel: literatuur, beeldende kunst, ook wat muziek. Van Baerlestraat 78. Het Martyrium Uitstekende boekhandel; gerenommeerde ramsj-afdeling met veel muziekboeken. Van Baerlestraat 172. Deurbeslag, ontworpen door de Spaanse architect Gaudi is te koop bij 't Binnenhuis, Jacob Obrechtstraat. Huis Willemsparkweg 132 Op de top van de gevel staat een beeldje van een man met lier.

Parkeren Parkeren is moeizaam in de Concertgebouwbuurt, ondanks de dure parkeermeters (tijdens het Mahler Feest tot 21u) die met tarief van een gulden per kwartier langparkeerders afschrikken. Mahlerconcertgangers zijn echter per definitie langparkeerders. Bijna alles mag in Amsterdam, behalve foutparkeren. De dienst parkeerbeheer werkt hinderlijk punctueel en wielklemmen worden pas meestal na lang wachten tegen hoge kosten verwijderd. Op het Museumplein is een bewaakt en betaald parkeerterrein (na 19u ƒ 10).