Paspoortcontrole niet als grensbewaking; Schiphol en KLM zijn nooit enthousiast geweest over Schengen

ROTTERDAM, 26 APRIL. “Dat wordt wel erg ingewikkeld”, antwoordde staatssecretaris voor Europese zaken Patijn drie weken geleden op de vraag van een Kamerlid of het niet mogelijk was op Schiphol de paspoortcontrole weer in te voeren en de luchthaven toch binnen het Verdrag van Schengen te houden.

Maar na de vergeefse pogingen de afgelopen weken om het fraudegevoelige pasjessysteem op Schiphol waterdicht te maken, is herinvoering van de paspoortcontrole en tóch lid blijven van 'Schengen' de enig mogelijke uitweg gebleken.

Gisteren schreven de staatssecretarissen in een brief aan de Tweede Kamer hoe de schijnbare tegenstelling van paspoortcontrole op de luchthaven enerzijds en opheffing van grenzen anderzijds, zelfs zonder een beroep te doen op de noodclausule in het verdrag, kan functioneren. Schiphol blijft lid van de vrij-reizen-groep-Schengen, op intra-Schengenvluchten kunnen paspoorten worden gecontroleerd - niet in het kader van de grensbewaking, maar in het kader van het toezicht op vreemdelingen. De verbouwing van Schiphol die niet op tijd af is, gecombineerd met de wens om toch een volwaardige Schengen-partner te zijn, maakt van Schiphol de enige luchthaven in de wereld waar Schengen-reizigers hun paspoort moeten tonen om te bewijzen dat zij hun paspoort niet hoeven te tonen.

“Ingewikkeld” noemde staatssecretaris Schmitz (justitie) de constructie gisteren ook al, maar het is de enige manier om niet de andere Schengen-landen die toch al geïrriteerd zijn over het gehannes met de fraudegevoelige kaartjes op Schiphol, niet verder op stang te jagen. Als Schiphol buiten Schengen wordt gesteld, worden de andere luchthavens namelijk gedwongen om hun speciale Schengen-terminals waar de vluchten uit Schiphol nu aankomen, om te bouwen, of de uit Amsterdam afkomstige vluchten speciaal om te leiden naar niet-Schengen-terminals.

Schiphol had de glazen scheidingswand die Schengen-reizigers van niet-Schengen-reizigers moet scheiden, niet gereed toen het Schengen-verdrag van kracht werd. De andere Schengen-landen hadden dat twee jaar geleden na enig morren al geaccepteerd. Gisteren werd echter duidelijk dat de luchthaven ook de aanvankelijke streefdatum van 15 december niet gaat halen. Volgens Schiphol was dat bij het kabinet en ook bij de overige Schengen-partners al lang bekend. Maar de Tweede-Kamerleden De Hoop Scheffer (CDA), De Graaf (D66) , Van Oven (PvdA) en Weisglas (VVD) beweren dat zij dit gisteren voor het eerst hoorden. De verantwoordelijkheid voor de chaos die steeds groter wordt, zweeft heen en weer tussen Schiphol, de KLM, de ministeries van justitie en buitenlandse zaken én de zes overige Schengen-landen. De vroegere staatssecretaris voor Europese zaken Dankert wijst naar Schiphol en de KLM die het verdrag zouden hebben gesaboteerd, omdat ze hadden ingezet op de verwezenlijking van opheffing van de grenscontroles in de hele EU. Maar volgens de woordvoerder van Schiphol wist het Nederlandse kabinet dat Schiphol een verbouwing van de luchthaven voorbereidde die gericht was op opheffing van grenscontroles in de hele EU en heeft de luchthaven pas medio 1993 de definitieve opdracht gekregen geen EU- maar een Schengen-scheiding aan te brengen.

Schiphol en de KLM verhullen niet dat ze over Schengen nooit enthousiast zijn geweest. Zij hadden liever gewacht met het opheffen van de grenscontrole tot alle EU-landen er klaar voor waren. Op die manier zouden reizigers uit Engeland (twintig procent van de passagiers) niet door de tijdrovende Schengen buitengrens-controle heen hoeven. Volgens de woordvoerder heeft de luchthaven ruim op tijd - in februari 1994 - bekend gemaakt dat de investering voor de verbouwing van de D-pier werd uitgesteld en dat deze dus niet voor begin 1997 klaar zou zijn. De KLM zegt het kabinet steeds gewaarschuwd te hebben dat invoering van Schengen vóordat Schiphol klaar was met de verbouwing, problemen zou geven. Maar, zeggen zowel Schiphol als de beide verantwoordelijke staatssecretarissen, hebben de Schengen-partners niet allemaal ingestemd met de tijdelijke oplossing van het Schengenpasje op Schiphol? Inderdaad, de Schengen-partners - ook Frankrijk - zijn akkoord gegaan met het magneetkaartensysteem op Schiphol. Toen het pasjessysteem eenmaal was ingevoerd, gaf het Franse ministerie van binnenlandse zaken de Franse politiediensten achter de rug van Nederland om, echter de opdracht vluchten uit Schiphol na het ingaan van Schengen toch te controleren.

De oplossing die gisteren onder druk van de Tweede Kamer - die een waterdicht systeem eist - gisteren door Patijn en Schmitz werd voorgesteld, is volgens de fracties D66, PvdA en CDA te ingewikkeld.

De Kamerleden willen bovendien weten waarom niet eerder is gezegd dat de verbouwing van Schiphol pas in 1997 klaar is. Kamerlid De Hoop Scheffer zei gisteren dat hij niets te maken heeft met de problemen die het kabinet heeft met Schiphol. Een woordvoerder van Schiphol zei vanmorgen dat hij zich niet wil bemoeien met hoe de informatie-voorziening tussen de Tweede Kamer en de ministeries verloopt en de woordvoerders van het ministerie van justitie en buitenlandse zaken hullen zich in afwachting van het Kamerdebat, morgen, in stilzwijgen. Frankrijk ziet ondertussen met leedvermaak toe hoe het land dat het hardst klaagde over vermeende Franse sabotage van Schengen, zelf de grootste moeite heeft het verdrag uit te voeren.