Goedkoper en socialer leven met Noppes

Er was eens een Canadees dorp, Commox Valley genaamd. De bevolking leefde goed en tevreden en de plaatselijke fabriek zorgde voor werk voor bijna iedereen.

Niemand had gedacht dat het ooit anders zou worden, maar begin jaren tachtig ging de fabriek failliet en steeg de werkloosheid in één klap van vier naar zestig procent. Even heerste er radeloosheid in het dorp, tot iemand opstond en zei: “Hebben jullie wel eens gehoord van het Amerikaanse Barter-systeem?” Dat had vrijwel niemand, maar het bleek een al decennia goed draaiend kredietsysteem te zijn, waarbij bedrijven onderling produktiemiddelen en goederen ruilen, zonder dat er rente aan te pas komt. Als dat tussen bedrijven kan, waarom dan niet tussen mensen, dachten de Commox Valleyers. Zo ontstond in 1983 het eerste LETS-netwerk. LETS staat voor Local Exchange en Trade System en het gaat nog verder dan het Bartersysteem, want in LETS worden goederen diensten uitgewisseld zonder dat er geld aan te pas komt.

LETS verspreidde zich binnen enkele jaren over heel Canada en sloeg over naar de VS, Australië, Nieuw Zeeland en Europa. Van de EU-landen zijn nu alleen Ierland en Griekenland nog zonder LETS en er bestaan ook al netwerken in India, Brazilië, Letland en Moskou. In Nederland draaien inmiddels zo'n dertig verschillende LETS-groepen en eens zoveel zijn op dit moment in de maak. De eerste ontstond eind 1993 in Amsterdam en daar telt de kring nu ruim 150 leden. De werkwijze is simpel, vertelt Rob van Hilten (25). Hij is lid van de Amsterdamse kring, Noppes genaamd. “Als je lid wordt, vertel je wat je wilt aanbieden. In het Noppesnieuws, ons krantje, staan ieders aanbiedingen en ook ieders vragen. Als je iets ziet dat je nodig hebt, benader je de aanbieder en onderhandel je samen over de prijs. De prijs is in noppes, onze denkbeeldige munt.”

Zelf biedt Rob zich aan als butler en vaart hij belangstellenden in zijn bootje door de Amsterdamse grachten: “Dat verdient goed, want er kunnen zes mensen in en per stuk betalen zij vijftien noppes per uur.” Met de verdiende eenheden kan hij bijvoorbeeld een taart laten bakken voor zijn moeders verjaardag, zijn kamer laten witten of een deel van zijn vegetarische maaltijd betalen in het bij LETS aangesloten restaurant Pan. “Helemaal met noppes betalen kan daar nog niet, want ze moeten zelf natuurlijk de meeste ingrediënten met gewoon geld inkopen. LETS zal gewoon geld natuurlijk nooit helemaal kunnen vervangen, maar het leven wordt er wel iets goedkoper door. En stukken socialer. Ik heb nu twee keer zoveel vrienden als voor LETS bestond.”

Eén van die vrienden is Jurriaan Tuynman (23), student medicijnen en kok in Pan. In Noppesnieuws biedt hij zich bovendien aan als parketlegger. “Ik ben nog geen meesterlegger, maar daarom vraag ik ook een bescheiden prijs.” Hij gebruikt het systeem vooral voor de extra's die hij anders niet zou kunnen betalen: een echte butler (Rob) op zijn feest, trompetles of kleren laten maken. Het restaurant, net begonnen en alleen nog op zondagen open, staat nu voor een nieuwe stap: het betrekken van enkele biologische boeren in het systeem. “Het plan is dat zij hun groenten gaan leveren voor noppes, in ruil voor arbeidskrachten in hun bedrijf. In Amsterdam wonen zat mensen die graag eens wat meer in de natuur willen zijn en niet bang zijn voor klei onder hun nagels”, aldus Jurriaan.

In het Brabantse Dongen draait sinds september '94 een LETS-groep met nu 56 leden. Truus Hoefman (55) is één van de coördinatoren, waarvoor ze in tiggels (het Dongense equivalent van noppes) wordt uitbetaald. Hoewel ze zichzelf niet graag beschreven zou zien als armlastig, is LETS wel een goede manier om de bijstand wat draaglijker te maken. “Van mijn tiggels koop ik bijvoorbeeld meel bij de molenaar hier, want die doet ook mee. In ruil krijgt hij mensen die voor hem de hele molen schoonhouden.” Dat LETS vooral ook een sociaal systeem is, blijkt volgens Truus nog het beste uit de vele Turkse vrouwen die erbij betrokken zijn. In ruil voor Nederlandse les hebben die een soort afhaalrestaurantje opgezet. “Die kunnen lekker koken, dat hou je niet voor mogelijk”, zegt Truus. Ze was voor ze bij LETS kwam nog nooit in een Turks huis geweest, maar het ijs is nu helemaal gebroken. “De eerste keer banjerde ik zomaar met mijn vieze poten naar binnen”, vertelt ze schaterend, maar inmiddels weet ze ook dat de schoenen op de mat dienen te blijven. Integratie, sociale contacten, goedkoper leven: LETS heeft eigenlijk alleen maar voordelen, lijkt het wel.

Zijn er dan nooit wanbetalers, klaplopers en beunhazen, zoals in de wereld van de harde gulden? “Daarvoor zijn de meeste groepen nog te klein. Het zijn in de eerste plaats vriendengroepen, en vrienden belazer je niet”, zegt Rob. “De groep in Amsterdam is de grootste, dus daar kent niet iedereen alle anderen persoonlijk. Daarom hebben we nu voor nieuwe leden een maximumkrediet van 200 noppes ingesteld. Overigens ook een maximum van 200 boven nul, want ze moeten niet gaan oppotten. Geld moet rollen. Verder is er sinds kort ook een geschillencommissie, maar die heeft gelukkig nog nooit iets hoeven doen. En als we nog verder groeien, moeten we weer gaan splitsen. Het moet kleinschalig blijven, want anders krijg je alle ellende van de gewone maatschappij en daar wilden we juist vanaf.”

LETS-Link Nederland, tel.: 030 314314