Zelfvoldane terugblik op 'slag' in 1980 mist diepte

De tijd staat even stil, Ned.1, 22.02-22.47u.

De Nederlandse televisie besteedt, naast de talloze oorlogsherdenkingsprogramma's, de laatste tijd veel aandacht aan de na-oorlogse geschiedenis. De NOS-serie Na de oorlog heeft al een aantal fraaie tijdsdocumenten opgeleverd. In een daarvan werd stil gestaan bij de rellen die zich eind jaren zestig in Amsterdam afspeelden. Zwart-wit-beelden van de gebeurtenissen werden afgewisseld door vraaggesprekken met agenten die met de bullepees de orders van de vertwijfelde autoriteiten moesten uitvoeren. Het was een indringend programma omdat de geschiedenis feitelijk werd opgerakeld en met behulp van film- en fotomateriaal en getuigenissen van betrokkenen emotioneel werd ingekleurd.

Dat kan niet worden gezegd van de aflevering van De tijd staat even stil over de rellen in Amsterdam op koninginnedag 1980, die de NCRV vanavond uitzendt. De ongelukkige formule van dit programma voorziet in een tribune, waarop alle betrokkenen bij een historisch evenement hun zegje kunnen doen. Zo opgeprikt en nonchalant ondervraagd laten getuigen doorgaans niet meer dan het uiterste puntje van hun tong zien. Veel hangt dan af van de vertelkwaliteit van de gasten, en die is in dit geval niet hoog. Er is een stenengooier van weleer, die niet veel meer te melden heeft dan dat hij destijds eenmalig van de kook was geraakt en daar nu nog altijd van staat te kijken.

Onder het motto 'Geen woning, geen kroning' wilden destijds honderden krakers vanaf het Waterlooplein naar de Dam trekken, teneinde de kroningsplechtigheid van koningin Beatrix te verstoren. De ME, waterkanonnen en politie te paard verhinderden dit, hetgeen leidde tot de door A.F.Th van der Heijden later geboekstaafde 'slag om de Blauwbrug'. De lokale omroep STAD en de VARA, die die dag gezamenlijk de radioberichtgeving verzorgden, speelden volgens velen een ophitsende rol. Over dat laatste niets in De tijd staat even stil, de 'slag' wordt teruggebracht tot de anekdote van de agent die van zijn paard viel en koninginnedag 1980 als de zwartste dag van zijn loopbaan beschouwt.

Hans Wiegel, destijds minister van binnenlandse zaken, stelt in de uitzending vast dat die dag “alleen maar verliezers” heeft opgeleverd. Volgens Leendert Dorst, bataljonscommandant van de ME, kregen de politiegezagvoerders het uitdrukkelijke bevel “niet te schieten”, hoewel dat op bepaalde momenten maar een haartje blijkt te hebben gescheeld. Even ontstaat spanning in het zelfvoldaan terugblikken als een oud-ME'er stelt dat in het draaiboek lag besloten dat hij zich met zijn collega's op het Rokin met stenen moest laten bekogelen: “Het was een circus geworden.” Wiegel noemt dat “volkomen onzin”, maar stelt dat wanneer de demonstranten de Dam hadden bereikt de hekseketel niet meer was te overzien. “Het gezag heeft heeft toen goed laten zien dat aan de wet niet kan worden getornd.”

Als er iemand met plannen rondloopt voor een documentaire over de gebeurtenissen op 30 april 1980, dan heeft De tijd staat even stil het gras voor zijn voeten nog geenszins weggemaaid.