Moordlucht

Erewhon 2, 1995. 211 blz. ƒ 25. Zo niet in uw boekhandel: Van Ostadestraat 49a, 1072 SN Amsterdam

Naast het eigen Raster en het pas onder de hoede genomen Dietsche Warande & Belfort distribueert uitgeverij De Bezige Bij nu opeens ook Erewhon, het in hoofdzaak Engelstalige blad van het in Amsterdam gevestigde PEN-centrum voor schrijvers uit voormalig Joegoslavië, Ex-Yu PEN. In het tweede nummer vinden we onjoegoslavische namen als Allen Ginsberg ('Don't drink yourself to death'), Paul Virilio, K. Schippers, Jan Stavinoha, Stephan Sanders, en de Nederlandse redacteuren Chris Keulemans en Xandra Schutte. De Amerikaan Charles Simic is van Joegoslavische origine. Aan de eerste Erewhon droeg hij twee 'proems' bij, aan de tweede een prozatekst over geloof, het lot, en bijgeloof. Zijn privé-geloof is een janboel. “This head full of contradictions walking on two legs, is this the modern version of holy foolishness? Let's hope so. (-) Awe is my religion and mystery is its church. I include here equally the mysteries of consciousness and the torments of conscience.”

Jan Stavinoha schrijft over Bosnië-Herzegovina vanuit het perspectief van zijn hond, de beagle Arthur. Meteen na het uitbreken van de oorlog met moord, verkrachting en brandschatten zocht Arthur contact met de Nederlandse Dierenbescherming, “because it's been my experience that in emergencies this organization works both faster and more efficiently than the United Nations. (-) As a hunting dog, I find the slaughter of people instead of animals, as it occurs in Bosnia-Herzegovina, completely wrong and unacceptable.”

Wie zich door de doorsnee literaire tijdschriften bedrogen voelt wegens een gebrek aan noodzakelijkheid en betrokkenheid wende zich tot Erewhon.

Schutte en Keulemans schreven samen een essay, 'Vanity Fair', in de vorm van een brief aan een vriend, een schrijver uit een land in oorlog. Alle aandacht voor de Generatie Nix komt maar voort uit het niet willen zien en lezen van wel degelijk aanwezige maatschappelijk geëngageerde schrijvers en teksten. Het engagement springt je hier in elk geval tegemoet: “The war is creeping up on us; it's not just on television any more, we can also see it on the faces of the refugees around us. In the cities, the contrasts are getting sharper; between the newcomers and the original inhabitants, between the owners of car phones and the homeless, between the indifferent and the desperate.” Scherp veroordelen ze Mulisch, Van Erkelens en Giphart om hun uitspraken tijdens een televisieprogramma over de oorlog in Joegoslavië: “It's so boring this war, I think I am fed up with it.”(woorden van Mulisch, beaamd door de twee jonge Nix-ers).

Dimitrije Mitrinovic (1887-1953) zag in 1930 deze burgeroorlog al aankomen.

De Engelse Marina Warner voelt nú barbarij in de lucht hangen: “You could say, murder is in the air. People seem to think that thrillers are just escapism, and that films about rape, massacres and mayhem merely offer fantasy pap. But I'm beginning to have my doubts.”

Erewhon is een hoogst welkome aanvulling op het toch niet karige aanbod van literaire tijdschriften in Nederland.