Joods en weerloos

Lust & Gratie 45, Oorlog. 134 blz. ƒ 15. Inl 020-6622261

Het driemaandelijkse Lust & Gratie, waarin de redactie Xandra Schutte's plaats is overgenomen door Joke Hermsen en Marja Loomans, wijdt een nummer aan 'oorlog'. Dat het verschijnt in het vijftigste herdenkingsjaar van de Bevrijding is toeval; het gaat volgens de inleidster vooral om de oorlog in het voormalige Joegoslavië: “De bevrijde generatie voelt sinds het begin van de jaren negentig ook de adem van de oorlog in de nek en dit was de reden voor Lust & Gratie om een oorlogsnummer te maken”.

Niettemin opent Andreas Burnier, van wie binnenkort een nieuwe roman verwacht mag worden, dit oorlogsnummer met een hieruit afkomstige tekst over de periode vlak na de bevrijding van Nederland - “De leraren op school verdroeg ik zo mogelijk nog slechter dan mijn tot afwezige, haastige vreemden geworden ouders, mijn rouwende grootouders, de wanhopig jaloerse weeskinderen die in ons gezin werden opgenomen, de zieke, ontredderde wrakken die uit de kampen waren teruggekeerd.” Ook Ineke van Mourik draagt een hoofdstuk uit een roman-in-wording bij, waarin een zeventigjarige vrouw zich als vrijwilligster meldt bij een 'Vrijheidsleger'. In haar droom richt ze een zwaar geweer op een gezelschap in een kamer dat bestaat uit al de mensen die ze in haar leven heeft gekend. Het wordt een bloedbad.

Het hemd blijft nader dan de rok: veel werk in Lust & Gratie gaat over 'onze' Tweede Wereldoorlog. Carl Friedman met gedichten over verlaten (behalve door nonnen) concentratiekampen; foto's van Lee Miller, het gedicht 'Zeg eens Scheveningen' van Van Mourik; en het spinnijdige 'Ik haat de oorlog' waarin Selma Schepel de oorlogszucht van mannen hekelt - 'mannelijke hormoonoprispingen regeren de wereld blind en wreed' - en verklaart er vanaf nu niets meer van te willen horen, de oorlog en haar tweede-generatiesyndroom aan anderen te laten. “Bij de testikelgestuurde krankzinnigen die oorlog veroorzaken, bij de slachtoffers die oorlog steeds weer moeten herdenken, bij de griezels die ervan genieten via films, en bij degenen die er hun brood mee verdienen: wapenfabrikanten, fotografen, journalisten.”

Tamarah Benima, hoofdredacteur van het Nieuw Israëlitisch Weekblad, vraagt zich in 'Tuttelen met de Tora' juist af waarom joodse mannen zich niet wilden en willen verdedigen - “Ik wil weten wat dat betekent: man te zijn en weerloos, joodse man te zijn en weerloos.”