Eindelijk cijfers over seks in Rusland

Lectuur ligt nu overal te koop, hulpmiddelen zijn steeds ruimer verkrijgbaar, maar cijfers ontbreken nog. Tot vanavond, want dan wordt over seks in Rusland een onderzoek gepubliceerd door het vrouwenblad Cosmopolitan. Tien jaar na het begin van de perestrojka is dat nog steeds nieuws.

In de Sovjet-Unie is geen seksleven, zo zei jaren geleden een vrouw in een Amerikaans-Russisch televisieprogramma. Dat was de officiële versie. Op school werd nauwelijks voorlichting gegeven. Van de televisie werden prikkelende scenes geweerd. In de vrouwenbladen De Boerin en De Arbeidster was het onderwerp taboe. De praktijk van alledag, kortom, werd niet besproken of beschreven.

Bij afwezigheid van seksuologisch onderzoek als dat van Masters en Johnson of Shere Hite is het enige dat met zekerheid kan worden gesteld dat de omstandigheden in Rusland niet meezitten. Binnen is het meestal te krap en buiten meestal te koud. De lokaal vervaardigde voorbehoedmiddelen zijn van slechte kwaliteit en moeilijk verkrijgbaar. Het aantal abortussen in Rusland beloopt volgens officiële cijfers honderd per duizend vruchtbare vrouwen per jaar, vijf keer zoveel als in de Verenigde Staten.

Maar dit is aan het veranderen. Enkele jaren nadat porno en prostitutie (sommige) straten hebben veroverd, wordt seks bespreekbaar. Vanaf volgend schooljaar, zo is aangekondigd, wordt op alle Russische scholen seksuele voorlichting gegeven. In de grote steden zijn condooms in alle soorten en maten verkrijgbaar. En de Russische editie van Cosmopolitan heeft in één jaar tijd zijn oplage meer dan vervijfvoudigd (nu 350.000) door als eerste vragen te behandelen als: Waar kun je het doen, Hoe kun je het doen, en Hoe ga je om met een schoonmoeder.

Het is natuurlijk geen wetenschappelijk onderzoek, de vragenlijst die het blad in december heeft verspreid onder de op dat moment 100.000 lezeressen. Het is ook niet representatief. Van de 1700 respondenten is 78 procent tussen de twintig en dertig jaar oud, woont 60 procent in Moskou of Sint Petersburg en heeft 56 procent een academische opleiding. Zoals hoofdredactrice Jelena Mjasnikova waarschuwt: “Over seks in Siberië zegt deze enquête niks.” Maar omdat ander onderzoek uitblijft hierbij toch enkele resultaten.

Het onder sommige oudere Russen levende gevoel dat met het verdwijnen van het socialisme ook het normbesef is verdwenen, wordt door de enquête weersproken. Het is niet met vijftien of zestien jaar dat de moderne vrouw seksuele betrekkingen aanknoopt, maar pas op haar achttiende. Van de respondenten heeft bovendien 40 procent een echtgenoot en nog eens 33 procent een vaste vriend. Binnen die vaste relaties stellen de vrouwen zich opofferingsgezind op. Gevraagd naar het fijnste van seks staat op de eerste plaats 'het orgasme van de partner'. Het eigen orgasme staat pas op plaats zes. Slechts 38 procent krijgt doorgaans dat orgasme, 65 procent doet vaak alsof. Dat cijfer van 38 procent wijkt overigens niet af van gegevens uit andere landen, dus al die hulpmiddelen, nadruk op gezond leven en sexy lingerie lijken toch geen echt voordeel op te leveren, noteert de redactie.

Het huwelijksleven van Russische Cosmo-lezeressen laat te wensen over. “Mijn echtgenoot is een zakenman. Hij zegt dat zijn enorme hoeveelheid werk en mentale uitputting frequenter seksueel contact uitsluiten”, schrijft een vrouw in een toelichting op de vraag of zij meer seksueel contact wil. 57 procent wil 'meer', slechts twee procent wil 'minder'. “Hoe kan ik zorgen dat mijn man weer van mij houdt”, vraagt een ander. “Hij is zakenman en gaat regelmatig op reis naar Duitsland, Frankrijk en Zwitserland. Voor hem ben ik slechts een waakhond voor de flat geworden, een huishoudelijke hulp, een gouvernante voor zijn zoon. Daarvoor geeft hij mij geld.”

Deze opmerkingen sluiten aan bij een als alarmerend gebracht bericht in de populaire krant Moskovski Komsomolets van vorige week. Daarin zei de seksuoloog Nikolaj Kibrik: “Veel zakenmannen komen naar ons toe, met semafoons en telefoons in hun broekzak, om te klagen over impotentie. Ze werken extreem hard, er is geen tijd voor seks, hun gedachten zijn elders.” Het probleem wordt volgens de seksuoloog nog verergerd door de nieuwe openheid in Rusland. “In de Sovjet-Unie gingen vrouwen seksueel onvoorbereid het huwelijk in. En nu zien ze in al die Amerikaanse films hoe rijk een relatie kan zijn.”

Het vervolg ligt voor de hand. Van de deelnemers aan het onderzoek gaat 55 procent vreemd. Schrijft een vrouw: “Ik denk dat vrouwen zich alleen de eerste keer schuldig voelen dat zij hun man bedriegen, en dan alleen nog als hij het bedrog niet volledig heeft verdiend. Als een man zijn vrouw niet de aandacht kan geven die zij nodig heeft, zal ze dat natuurlijk proberen te compenseren. Het schuldgevoel verdwijnt vanzelf.”

Zoals gezegd, in hoeverre dit beeld verschilt met de situatie in de Sovjet-Unie is moeilijk meetbaar. Het verschil is misschien vooral dat het beeld open wordt geschetst. Zo werd hoofdredactrice Mjasnikova (37) onlangs gebeld door haar moeder. Waarom Lena het woord orgasme op het omslag van het april-nummer had laten drukken. “Goed, ik wil nog begrijpen dat je er over moet schrijven”, had haar moeder gezegd. “Als mensen problemen hebben met hun ontlasting is dat ook een onderwerp. Maar zulke woorden zet je toch niet op het omslag?”