3.500 Meter boeken, maar te weinig lompen

Waren er in de vorige eeuw maar meer lompen geweest. Dan zou de botanische bibliotheek in Leiden nu zeker minder problemen hebben gehad. “Tussen 1850 en 1920 werd er ontzettend slecht papier gemaakt”, zegt bibliothecaris C. Lut spijtig. “Te weinig lompen. Te veel hout.” De bladzijden verbrokkelen bij aanraking.

Voor sommige wetenschappen is het niet zo erg als er oude boeken verloren gaan. “Oude medische tijdschriften kunnen bij wijze van spreken zo de papiermolen in”, aldus Lut. Want in die snelle wetenschap gaat het vooral om de nieuwste vondst, het laatste artikel. Zo niet in de systematische plantkunde. Daarin zijn de oude naslagwerken juist erg belangrijk. Iedere botanicus bouwt verder op de systematiek van zijn voorgangers. En precies de vorige eeuw, toen lompen soms zo schaars waren dat zelfs verboden werd om lijken gekleed te begraven, was de bloeitijd van de systematische plant- en dierkunde.

“Tegenwoordig wordt de systematiek een beetje ouderwets gevonden”, zegt Lut. “Iedereen wil moleculair bioloog worden.” Maar toch zal het altijd nodig zijn om oude of nieuw gevonden planten bij hun naam te noemen. En met de vernietiging van het regenwoud en andere natuurgebieden is de juiste benoeming alleen maar belangrijker geworden. Wat is verdwenen? Wat heeft overleefd?

Niet alleen de slechte papierkwaliteit, waardoor getroffen boeken alleen met dure chemische procédé's bewaard kunnen blijven, bedreigt de bibliotheek, die onderdeel uitmaakt van het Rijksherbarium in Leiden. Ook schimmels beschadigen de pagina's - waarop ze soms zelf beschreven staan. Nu de Leidse universiteit heeft laten weten de collectie niet langer financieel te kunnen dragen heeft de bibliotheek haar hoop gevestigd op het ministerie van onderwijs. Want er is door de jaren heen veel geïnvesteerd in de bibliotheek. Drieëenhalve kilometer naslagwerken en tijdschriften in bijna alle talen staan er - zo'n 140.000 banden als je rekent met veertig boeken op een meter.

Zo'n duizend meter is van voor 1850, van de rest is driekwart ouder dan 1960. De bibliotheek bezit boeken vanaf 1500, maar geprobeerd wordt om vanaf 1753 (het publikatiejaar van Linneaus' fundamentele Species plantarum) alles compleet te hebben. Onbegonnen werk overigens, omdat de bibliotheek dan zeker zes kilometer plank zou moeten inruimen. Alles over planten, varens, mossen, algen en schimmels.

Wereldvermaard is de Leidse bibliotheek om haar Zuidoost-Aziatische collectie, dankzij het koloniaal verleden. In die landen zelf, zoals in de bibliotheek van de beroemde tuin van het Oudindische Buitenzorg (tegenwoordig: Bogor), is vaak weinig meer over van de boeken en tijdschriften. Vochtigheid en insekten eisen er hun tol. En dus is Leiden voor de flora uit die streken “vraagbaak nummer 1”. Honderden internationale aanvragen per jaar handelt Lut af. Maar soms komen er ook Hollandse bollenkwekers op bezoek. Om te neuzen in de oude boeken, op zoek naar nieuwe kruisingsmogelijkheden.